Oppsummering september 26

Påbyrja i august, fullført i september:
Håkan Nesser - Tilfellet G (Van Veeteren #10) - Svensk krim - [gjenlytting] 5
Sven Petter Næss - Svarte hull (Harinder Singh #7) - Norsk krim - Lånt ebok Biblio 4+

Lese i september:
Karin Fossum - Aller kjæreste (Eddie Feber #6) - Norsk krim - Lånt papirbok privat 5
Thomas Bagger - Sort mirakel (Task Force 14 #5) - Dansk krim - Lånt lydbok Biblio 5+
Eva Fretheim - Papirdukkene (Vigdis Malmstrøm #3) - Norsk krim - Lånt papirbok privat 3
Pascal Engman og Johannes Selåker - Nomaden (Skumringstimen #3) - Svensk krim - Lånt lydbok Biblio 5
Gert Nygårdshaug - Sparknekt (Fredric Drum #14) - Norsk krim - Lånt ebok Biblio 4+

Påbyrja i september, fullførast i oktober:
Jo Nesbø - Nådeskudd (Harry Hole #14) - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Tina Frennstedt - Dødens dans (Cold Case #5) - Svensk krim - Lånt lydbok Biblio

7 krim, 
3 lyd, 2 papir, 2 ebøker
7 lånt
4 norske, 2 svenske, 1 dansk
Nye forfattarar: -

Kun nordisk seriekrim og kun lånebøker denne månaden.

Bokhausten 2026 er godt i gang, og i september har eg lese tre av årets norske krimbøker (Fossum, Nygårdshaug, Næss) og er i skrivande stund i gang med den siste Harry Hole-boka. Svært ulike bøker, men alle er bra, kvar på sin måte. Utover hausten ser eg fram til å lesa dei nyaste bøkene til Unni Lindell, Heine Bakkeid, Ørjan Karlsson og Martin Baldysz, for å ta dei forfattarane eg likar best og/eller er mest nysgjerrig på. 

Sjølv om eg altså likte dei norske krimbøkene godt, vel eg i denne oppsummeringa å halda fram ei dansk og ei svensk bok. 

Eg las danske Thomas Bagger si femte (og avsluttande?) bok om David Flugt og Lucas Stage i Task Force 14. Sort mirakel er sterk og mørk, kompleks og skremmande aktuell, med masse action og spenning. Dei aller fleste uavklarte spørsmål og handlingstrådar frå dei tidlegare bøkene får ei oppklaring, men ein cliffhanger på slutten kan tyda på at det kjem meir. 

Det svenske forfattarparet Pascal Engman og Johannes Selåker står bak serien som heiter Skumringstimen. Nomaden er bok 3, og handlinga er lagt til 1996. Forlaget (Kagge) skriv at "Skumringstimen-serien gir en unik blanding av spenning, historie og samfunnsskildring. Perfekt for deg som liker krim med både dybde og driv." Eg kan stadfesta dette. Hovudkarakterane, politimannen Thomas og journalisten Vera, utfyller kvarandre når dei driv etterforsking på kvar sin kant. Serien har elles eit mangfaldig og rikt persongalleri, samt gjenkjennelege og gode tidsbilete. Eg ser fram til den fjerde boka, Albinoen.

Den største nedturen i månaden som gjekk var Papirdukkene, som er både langsam og uspennande. No har eg lese tre bøker i serien, og eg trur eg stoppar her. Etter mi meining er Fretheim oppskrytt og bøkene hennar overhypa.

Så litt bloggnytt.

Eg har fjerna statistikkmodulen og "populære innlegg"-modulen frå høgremenyen. Desse modulane skal i utgangspunktet visa bloggbesøk og gje lesarar ein peikepinn på kva innhald som rører på seg på bloggen. Eg har aldri stolt heilt på bloggstatistikken, - og no i det siste var det blitt heilt vilt, verre enn nokon gong før. Alt tyder på at datagrunnlaget bak statistikken er upresis og kunstig høgt. Det kan umuleg stemma at ein så lite profilert blogg som denne har hatt over 7000 visningar det siste døgnet eller at fleire gamle blogginnlegg frå 2013 har hatt fleire hundre visningar den siste veka. Eg har neppe hatt over ein million visningar totalt heller.

Eg spurde KI om dette, og "KI'en min", som sjølvsagt skriv på nynorsk, samanfattar det slik: "Blogger sin innebygde teljar er svært dårleg til å filtrere bort ikkje-menneskeleg trafikk. Kvar gong ein søkemotor indekserer sida di, eller automatiserte robotar (bots) skannar bloggen din, blir dette ofte talt som ordinære sidevisingar. Dette kan gjere at eldre innlegg brått gjer eit hopp i statistikken utan at nokon faktisk har lese dei."

Norsk krim 2026 del 2

 Fleire av våre mest kjende og røynde krimforfattarar har gitt ut bøker i år.

Aller kjæreste av Karin Fossum
Cappelen Damm 2026
184 sider
Lånt papirbok privat

Fossum er i ein klasse for seg. I ei fengslande, stemningsfull og intens forteljing får ho sagt mykje på få sider. 

Dette er ei god bok med mykje nerve og som til tider er ubehageleg å lesa. Boka handlar om det som er det mest dyrebare og kjæraste i eit menneske sitt liv. Schæferen Jon er den aller kjæraste for Bella, og når han forsvinn er det som om noko blir øydelagt inni henne, og hennar handlingar etter dette får uventa og dramatiske konsekvensar. 

I Aller kjæreste finst ikkje overforklaringar og unødvendige trivialitetar, kun det som er naudsynt for å skapa framdrift og spenning.
Bok nummer 6 i Eddie Feber-serien får terningkast 5.

Tvilen av Jørn Lier Horst og Jan-Erik Fjell
Bonnier norsk forlag 2026
444 sider
Lånt ebok Biblio

Andre bok i serien om Markus Heger stadfestar eit vellukka forfattarsamarbeid. Vel er Horst og Fjell dyktige kvar for seg (med hhv William Wisting-serien og Anton Brekke-serien), men endå betre i lag.

Hovudpersonen Heger driv ein true crime-podcast og har ein far som sit i fengsel. Når han tek opp saka til faren sin cellenabo i podcasten fører det til reaksjonar på ymse vis. Kan det ha skjedd eit justismord? Heger driv si eiga etterforsking parallelt med innspeling av stadig nye podcast-episodar. Det viser seg at saka er meir innfløkt enn det kan sjå ut til. 

Tvilen startar litt tregt, men er elles ei velskriven, gjennomarbeida og godt komponert bok.
Terningkast 5-.

Svarte hull av Sven Petter Næss
Aschehoug 2026
381 sider
Lånt ebok Biblio

Bok 7 i Harinder Singh-serien startar friskt, men har noko sein framdrift i midtpartiet. Både forfattaren - og politiet si etterforsking - stampar liksom utan å komma vidare, før det etter visse viderverdigheiter løyser seg. 

Harinder Singh deler også i denne boka hovudrolla med niesa Amandeep Kaur, ei kul og handlekraftig kvinne som opererer heilt i utkanten av det som er lovleg og akseptabelt. Mykje av handlinga utspelar seg i eit universitetsmiljø, noko som er uvant og interessant i krimsamanheng.
Terningkast 4+.

Satans segl av Tom Egeland
Bonnier norsk forlag 2026
509 sider
Lånt papirbok privat

Sjølv om eg likar Tom Egeland og sjølv om eg tykkjer Bjørn Beltø-serien er god og interessant, har eg ei kjensle av at eg har lese denne boka før. Med andre ord; Satans segl liknar (for) mykje på tidlegare bøker i serien. 

Dette er bok nummer 12 og det handlar nok ein gong om arkeologiske utgravingar, konspirasjonar, religiøse gåter og hemmelege prosjekt. Om Bjørn Beltø som på klossete, men sjarmerande vis prøver å finna ut av det. Og om at han for n'te gong forelskar seg i ei vakker og muligens farleg kvinne.

Ut frå tidlegare leseopplevingar og grunna høge forventningar får Satans segl "berre" Terningkast 4.

Les også: Norsk krim 2026 del 1.

Gjenhøyr med Van Veeteren

Forfattaren Håkan Nesser er ein favoritt, og krimseriane hans om Van Veeteren og Barbarotti er blant mine favorittseriar. Eg las Van Veeteren-serien fyrste gong i ukronologisk rekkefølge i 2011 og har i ettertid tenkt at det var feil å ikkje lesa bøkene i serien kronologisk. No på seinsommaren las eg dei på nytt, i rett rekkefølge og i eitt strekk. 

Kronologien er slik:

1. Det grovmaskede nettet (Det grovmaskige nätet 1993)
2. Borkmanns punkt (1994)
3. Tilbakekomsten (Återkomsten 1995)
4. Kvinnen med fødselsmerket (Kvinne med födelsemärke 1996)
5. Førstebetjenten og tausheten (Kommissarien och tystnaden 1997)
6. Münsters sak (Münsters fall 1998)
7. Carambole (1999)
8. Ewa Morenos sak (Ewa Morenos fall 2000)
9. Svalen, katten, rosen, døden (Svalan, katten, rosen, döden 2001)
10. Tilfellet G (Fallet G 2003)

          I tillegg: De venstrehendtes forening (både Van Veeteren og Barbarotti)

Årstala i parentes er året bøkene kom ut fyrste gong, på svensk. Eg nytta lydbokformatet, nokre på norsk og nokre på svensk. Lydbøkene har komme ut i tilfeldig rekkefølge på norsk, noko eg tykkjer er kritikkverdig. Bok 1 og 3 kom ut i 2003 og bok 5 og 10 i 2004. Vidare kom den 9. boka i 2006, bok 2, 7 og 8 i 2007, følgd av bok 4 i 2008. Fyrst i 2021 kom bok 6 ut i lydbokutgåve. Ifølge denne gamle artikkelen på NRK kom visst også papirutgåvene ut i hulter til bulter-rekkefølge. 

«Han våknet og kunne ikke huske hva han het.[...] Som å fødes, tenkte han. Jeg er ingen. Bare en eneste stor smerte». (Det grovmaskede nettet)

Bøkene har jamt over eit langsamt tempo, men er fengande og lette å lesa, som oftast med finurlege plott og overraskande løysingar. Spenninga ligg mest på det psykologiske planet, og berre unntaksvis finn ein reine actionscener i desse bøkene. Her handlar det meir om kvifor enn om kven som er forbrytar. Nesser (og Van Veeteren) vektlegg motiv, psykologi, moral og forhold mellom menneske. Det er alltid mange sider og ulike nyansar som kjem fram i alle sakene.

«Den siste dagen i Waldemar Leverkuhns liv kunne knapt ha begynt bedre.» (Münsters sak) 

Det har altså gått 15 år og mange bøker (meir enn 1500) sidan sist eg las bøkene om Van Veeteren - og mykje - det meste faktisk - er gløymt. Det eg hugsar er stemninga, det gode språket, det diffuse landskapet rundt den fiktive byen Maardam, samt sjølve Van Veeteren sin personlegdom. I tillegg drog eg kjensel på krimgåtene i Tilbakekomsten, Carambole og Tilfellet G.

«På vei til jobben tirsdag den 3. juni kjøpte privatdetektiv Maarten Verlangen seks øl og seks nye støvsugerposer.» (Tilfellet G)

Van Veeteren er noko for seg sjølv; ein sær, humørsjuk, eigenrådig og genial etterforskar. Han er sjølve Hovudpersonen med stor H, men ved gjenlesinga har eg oppdaga at kollegaene hans, særleg Münster, Moreno og Reinhardt, har viktige roller. Samstundes er det interessant å lesa om dynamikken og omgangstonen i etterforskargruppa. 

«Man mister liksom evnen til å se hvis man ikke har en viss type mørke inni seg.[...] Det trengs et empatisk innblikk også i de jævligste psyker. Ikke glem det, Münster.» (Tilfellet G)

Etterforskarane har sine særtrekk og kvalitetar, men felles for dei alle er at sterke inntrykk, høgt arbeidspress og vanskelege kriminalsaker går hardt inn på dei. Det set sitt preg på liva deira, både på jobb og privat. 

«Barn skal ikke forsvinne. Og fremfor alt ikke dø. Så lenge Vårherre ikke kan ordne den detaljen, nekter jeg å tro på ham.» (Førstebetjenten og tausheten)

Van Veeteren får nok av ondskap og vald undervegs i serien. Han vert utbrent og sluttar som etterforskar i bok 6 og får deretter ei meir tilbaketrekt konsulentrolle, men framleis er han den mest sentrale karakteren. Han er liksom navet, også i dei siste bøkene, sjølv om han ikkje deltek like mykje. 

«Jo mer du bruker hjernen desto større risiko er det for at den sporer av.» (Svalen, katten, rosen, døden)

Handlinga i bokserien er lagt til 1990-talet, til ei tid der fasttelefonar og fax var vanleg og der etterforskarar og andre folk klarte seg utan smarttelefonar og hadde begrensa tilgang til internett. Bøkene har likevel ikkje gått ut på dato i særleg grad. 

«Mennesket er et dyr, med en meget skitten sjel og en helvetes evne til å renvaske den.» (Ewa Morenos sak)

Bøkene i Van Veeteren-serien er velskrivne, perspektivrike og underhaldande, fylt med interessante karakterar, spennande historiar og mykje livsvisdom. 

«De levende må ta seg av hverandre, tenkte han. Det verste er å dø uten å ha levd.» (Carambole)

Nesser er stilsikker og språkleg elegant. Dagens kriminalromanar er kjenneteikna av raske scene- og perspektivskift og korte kapittel. Nesser brukar meir tid, kapitla er heller lange og lesaren får dermed óg tid til refleksjon og ettertanke. Han kan vera skarp og direkte - men også ettertenksam og melankolsk. Som oftast har handlinga ulike tidsplan og fleire forteljarstemmer. Nesser er pratsam og pludrande når det er naturleg og kjølig og sarkastisk når det trengst. Han brukar eit filosofisk og lågmælt språk som han krydrar med humor og ironi. 

«Inkarnasjonen av dårlig smak, tenkte Van Veeteren. Jo mer penger de har å tilfredsstille den med, desto jævligere blir det.» (Borkmanns punkt)

Favorittbok av dei ti? Det er vanskeleg å velja, for alle har sine kvalitetar. Men eg har plukka ut to. Den fyrste er Carambole, fordi handlinga er så gripande. Dei ulike karakterane sine reaksjonar, - sorg, sinne, desperasjon, maktesløyse, fortviling, redsel - vert skildra på ein utruleg sterk måte. Boka handlar om at eit vanleg lovlydig menneske blir mordar fordi vedkommande ikkje finn nokon annan veg ut av ein særs vanskeleg situasjon. Dette får fatale konsekvensar for dei involverte, også for Van Veeteren personleg. 

«Jo flere mennesker som bor i en by, desto mer plass er det til å være ensom.» (Carambole)

Den andre boka eg vil nemna spesielt er boka med den poetiske tittelen Svalen, katten, rosen, døden; ein elegant seriemordarkrim. Den engelske tittelen er The Strangler's Honeymoon, og antydar litt om kva boka handlar om. 

«Vi har gjort det vi har kunnet. At vi ikke har kommet noen vei skyldes at dette er for irrasjonellt. Årsakene og motivene stammer fra den samme perversjonen som gir ham signal om å drepe. Roten finnes bare der i det jævla kvelerhodet.» (Svalen, katten, rosen, døden)

Denne boka er thrilleraktig, er lengre enn dei føregåande, har eit tettare og meir kompleks plott, eit meir omfattande persongalleri og inneheld mange litterære referansar. Me møter dessutan ei overraskande ny og mild side ved Van Veeteren; som bestefar. 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Gjenlesing eller gjenlytting kan innebera ein viss risiko. Bøker som ein elska for mange år sidan kan gjerne oppfattast som platte, kjedelege eller enkle når ein les dei på nytt. Andre bøker kan gje ein like god eller betre leseoppleving ved gjenlesing. 

Når det gjeld denne bokserien har eg hatt stor glede av å lesa dei på nytt. Bøkene er knakande gode og skrivne av ein forfattar med ei heilt unik formidlingsevne og ein særeigen skrivestil. Kvar enkelt bok er avsluttande og kan lesast åleine, men eg rår heilt klart til at ein startar med fyrste bok.

Les meir: I 2013 laga eg ein kort presentasjon av Van Veeteren-serien. 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

«Döden är alltid närvarande i kriminalromanerna, och när Döden är närvarande, ställer vi de viktiga frågorna om livet» 

(Håkan Nesser)