13. mai 2022

Serieomtale: Oxen av Jens Henrik Jensen (1 - 4)

Eg trudde, av ein eller annan grunn, (kanskje eg har drøymt det?) at Lupus var siste og avsluttande del i serien om Oxen. Vel - der tok eg feil. I fjor kom bok 5, Gladiator, ut på dansk - og no kan ein sjå på danske nettsider at det nyleg har komme ei 6. bok, med tittelen Noctis. 

Her kjem uansett eit samleinnlegg om dei fire fyrste bøkene i serien. Kronologien er slik: 

  1. Hengte hunder
  2. Mørke menn
  3. Frosne flammer
  4. Lupus
Eg er nøgd med at me som er fans av Oxen kan sjå fram til fleire eventyr frå den kanten. Dette er ein svært underhaldande og interessant krimserie. Til tider barsk og dyster, og dessutan med ironiske skråblikk på samfunnsinstitusjonar.

Dei tre fyrste bøkene heng nokså tett saman, så dei bør absolutt lesast i rekkefølge. I Lupus er tematikken og omgjevnadene annleis og ein kan dermed starta rett på den om ein ikkje har lest dei tre fyrste. Men som alltid i seriar; det er ein fordel å lesa kronologisk for å bli kjent med hovudpersonar og utvikling. 

Hovudperson er altså Oxen. Niels Oxen. Krigsveteran med PTSD-diagnose. Tidlegare medlem av Jægerkorpset og Danmarks høgast dekorerte soldat. Han er i 40-åra, er skilt og har ein son. 
I dei fire bøkene møter me utruleg mange andre karakterar. Desse to er dei mest sentrale:
Margrethe Franck, tilsett ved Politiets Efterretningstjeneste, PET. Ambisiøs, dyktig, uortodoks. Amputert fot etter ei dramatisk hending då ho var fersk politibetjent. I 30-åra, punkete utsjånad. 
Axel Mossman, PET-sjef og dermed Margrethe Franck sin sjef og Niels Oxen sin oppdragsgjevar. Han er skarp, smart, i 60-års-alderen og med britiske anar. Høgt respektert, men har også fiendar. 

Noko av det som er mest interessant i bøkene er dynamikken og samarbeidet Franck - Oxen - Mossman. Spesielt dei to fyrstnemnde sidan dei begge, kvar på sin måte, ber på så mykje "bagasje". Mossman har ei meir tilbaketrekt rolle, og det er lenge uklart kva som er agendaen hans og korleis han styrer saker og folk.

Hengte hunder

Aschehoug 2018
443 sider

Niels Oxen er i dårleg forfatning når me møter han fyrste gong; sterkt prega av sosial angst, dårleg samvit og gjentakande mareritt. Han er i ferd med å trekka seg heilt tilbake frå samfunnet og slår leir i Rold skov saman med hunden sin, Mr White.
Ein dag finn Oxen tilfeldigvis ein hengd hund og ein livlaus person. Offeret viser seg å vera ein så mektig mann at etterretningstenesta vert kobla inn i saka. Oxen vert fyrst mistenkt for ugjerninga, men saka utviklar seg og han vert delvis mot sin vilje involvert i etterforskinga. Samarbeidet med Margrethe Franck startar ikkje spesielt bra, men saman og kvar for seg finn dei ut mykje. Men så dukkar det opp fleire døde menn og fleire hengde hundar..
Etter kvart vert persongalleriet ganske omfattande, trådane vert mange og konspirasjonane vidløftige. Etterforskinga peikar mot ein spesiell organisasjon; Danehof; eit mafialiknande nettverk med forgreiningar inn i den øvste makteliten i samfunnet. 

Trass i sidetalet er boka både fortlest, lettlest og underhaldande. Terningkast 4+.

Mørke menn

Aschehoug 2018
580 sider

Handlinga tek til umiddelbart etter fyrste bok og tematikken er den same. Oxen som jaktar - og som blir jakta på. Motstandarane er mektige og ressurssterke og Oxen veit for mykje. Han har teke ny identitet og held seg i skjul, også for Franck og Mossman. Likevel er han ikkje trygg.  

Boka inneheld masse action og dramatikk og Oxen kjem opp i mange farlege situasjonar. Cliffhangeren på slutten er av det uuthaldelege slaget, så sørg for å ha Frosne flammer klar når du er ferdig med Mørke menn!

Boka er svært omfangsrik, men det går i liten grad ut over spenning og framdrift. Terningkast 5-.

Frosne flammer

Aschehoug 2019
570 sider

Ingen - absolutt ingen - veit at Oxen framleis er i live etter den dramatiske avslutninga av Mørke menn. Men han er blitt teken hand om og lappa saman, på reine Jason Bourne-vis.
Etter ei tid må likevel Oxen venda tilbake til livet sitt. Han har blitt beskulda for eit drap han ikkje har begått og vil gjerne reinvaska seg. Dessutan slit han med samvita og den manglande kontakten med sonen Magnus. 
Også Margrethe Franck og Axel Mossman har fått ein annan arbeids- og livssituasjon. Eg røpar vel ikkje for mykje når eg avslører at dei to, saman med Oxen, etter kvart er klare for det endelege oppgjeret med (restane av) Danehof. 

Frosne flammer er innhaldsrik, detaljrik og perspektivrik. Til tider også såpass omstendeleg og langsam at det går ut over spenning, engasjement og intensitet. Terningkast 4+.

Lupus

Aschehoug 2020
523 sider

Som sagt innleiingsvis er det andre omgjevnader i bok 4. Men mønsteret og plottet er bygd på same lest som i dei tre fyrste bøkene; Oxen, Franck og Mossman som kjempar mot onde krefter og hemmelege organisasjonar. 
Organisasjonen denne gongen heiter Lupus og består av ei gruppe mektige menn og kvinner som er ute etter hevn og rettferd. Lupus kan også bety ulv, eit dyr som har ei spesiell rolle i boka.  
Elles kjem ein meir "under huda" på hovudpersonane i denne boka, og ein får meir kjennskap til Franck si fortid og Oxen sine plager. Han strevar spesielt med forholdet til sonen i og med at han har gått glipp av så mykje i oppveksten hans.

Lupus har, i større grad enn dei foregåande bøkene, ei sjølvstendig handling. Skrivestilen er som før grundig og langsam, men det fungerer betre i denne boka enn den forrige. Jensen er nok ein forfattar som, i tillegg til å laga ei spennande og underhaldande historie, har ein meir underliggjande bodskap. Mellom linjene finn ein både mørk humor og besk samfunnskritikk.
Terningkast 5.

30. april 2022

Oppsummering april 22

Påbyrja i mars, fullført i april:
Jens Henrik Jensen - Frosne flammer - Dansk krim - Lånt papirbok privat
Gunnar Staalesen - 1999 Aftensang - Norsk roman - Kjøpt lydfil
Gunnar Staalesen og Jo Gjerstad - Hundreårsboken - en håndbok til 1900, 1950, 1999 - Norsk dokumentar - Lånt nasjonalbibliotekets nettbibliotek

Lest i april:
Samuel Bjørk - Ulven - Norsk krim - Lånt papirbok biblioteket
Max Seeck - Jenta under isen - Finsk krim - Lånt lydbok BookBites
Jeff Abbott - Adrenalin - Amerikansk krim - Lyd Storytel
Hunter Biden - Alt det vakre - Amerikansk sjølvbiografi - Lånt papirbok biblioteket
Bernard Minier - Dalen - Fransk krim - Lånt papirbok privat
Sofie Sarenbrant - Hvil i fred - Svensk krim - Lånt lydbok BookBites
Harlan Coben - En venn av familien - Amerikansk krim - Lyd Storytel
Jørgen Brekke - Formørkelsen og dens lys - Norsk krim - Lånt ebok BookBites

Påbyrja i april, fullførast i mai:
Kjell Ola Dahl - Lazarus - Norsk krim - Lånt lydbok BookBites
Jens Henrik Jensen - Lupus - Dansk krim - Lånt papirbok privat


5 lyd, 4 papir, 2 ebøker
8 lånt, 2 abonnement, 1 kjøpt
8 krim, 1 roman, 1 dokumentar, 1 biografi
4 norske, 3 amerikanske, 1 svensk, 1 dansk, 1 finsk, 1 fransk
10 menn, 1 kvinne
"Nye" forfattarar: Abbott, Biden, Sarenbrant

April vart ein laber bloggemånad og ein bra lesemånad. Med påskefri og heimepåske vart det høve til å lesa meir enn vanleg og med det fine veret me fekk i midten av månaden vart det uteaktivitetar med tilhøyrande lydbøker.

Høgdepunkt i april vart avslutninga av Hundreårstrilogien, men også Ulven og Dalen gav meg gode leseopplevingar. Ulven er fjerde bok i serien om Holger Munch og Mia Krüger, men den fyrste kronologisk sett. Handlinga går nemleg føre seg før fyrste bok, og er slik sett "bok null". Dalen er femte bok i serien om Martin Servaz. Kanskje ikkje den beste i serien, men betre enn forrige (Konfirmanten, som heller ikkje er dårleg).

Årets fyrste biografi vart Hunter Biden sin mykje omtalte sjølvbiografi; Alt det vakre. Den er bra den, men mesteparten av innhaldet er alt kjent gjennom media, så boka vart dermed ikkje så gripande og overraskande som ho kunne ha vore.

Årets fyrste norske krim (utgitt i år)vart Jørgen Brekkes Formørkelsen og dens lys. Den var slett ikkje dum. Det er heller ikkje den boka eg lyttar til i skrivande stund; Lazarus av Kjell Ola Dahl. Bloggomtalar av desse to bøkene kjem seinare, i ein eller annan form. 

Jenta under isen var OK pluss, Hvil i fred var OK minus, for å sei det enkelt og raskt oppsummert. Det kjem kanskje ein samleomtale etter kvart.
Eg likar godt Jens Henrik Jensen sin serie om Oxen. Truleg kjem det ein serieomtale når eg er ferdig med Lupus.

Harlan Coben sin serie om Myron Bolitar er også ein serie som eg finn leseverdig. Serien består av 11 bøker (hittil) og eg har lest mange av dei, ukronologisk og med ujamne mellomrom. En venn av familien er bok 6 og mellom dei betre i serien.
Ein annan amerikanar, Jeff Abbott, var ny for meg - og her starta eg på bok 1 serien om Sam Capra. Eg kjem muligens til å lesa fleire, men er usikker. Boka med tittelen Adrenalin er ikkje dårleg, men vart "litt mykje". Litt for mykje adrenalin, for mykje vald og skyting, altfor mange tilfeldigheiter. Men - med ein interessant hovudperson og eit fiffig utspekulert Jason Bourne-liknande plott.

11. april 2022

Omtale: Hundreårs-trilogien av Gunnar Staalesen

1900-trilogien, hundreårstrilogien eller Bergenstrilogien - kjært barn, mange namn - vart i fjor utvida til ein kvartett då 2020 Post festum kom ut. Eg las trilogien då bøkene kom ut i perioden 1997 - 2000 og likte dei veldig godt den gongen. Så eg var spent: Ville eg lika dei like godt om eg las dei på nytt no, over 20 år etter? 
Svaret er JA. Trilogien er både underhaldande, lærerik, storslått og overveldande. 

Bøkene er samla sett ei slags episk forteljing, og Gunnar Staalesen har då også fortalt at då han byrja på hundreårstrilogien var han inspirert av Hellemyrsfolket av Amalie Skram. I tillegg til å vera krimforfattar (Varg Veum-serien) er nemleg Staalesen ein av landets fremste Amalie Skram-kjennarar. Med 1900-trilogien har Staalesen på mange måtar vidareført Skram si historie om livet i og rundt Bergen.

I trilogien vert me kjende med mange karakterar frå ulike samfunnslag; med fleire familiar i fleire generasjonar gjennom skiftande tider. Eg vil tru at familiane er representative for innbyggjarane i Bergen på 1900-talet. Nokre av dei er "urbergensarar"; andre er innflyttarar frå Eksingedalen, Sunnfjord og Ryfylke. Me møter alt på dei fyrste sidene dei velsituerte familiane Friman og Dünner, forretningsfamiliane Helgesen og Brekke, opprørsfamilien Brandt og kulturfamilien Gade. Seinare møter me to greiner av Moland-familien, Pedersen-familien og innflyttarfamiliane Nesbø og Veum. Dei ulike menneska sitt liv og virke vert fletta inn i verkelege historiske hendingar som fann stad. 

Bøkene fortel om korleis Bergen, Noreg og verda endra seg gjennom hundreåret. For det er jo nesten utruleg at det er det same landet. Det vert fortalt om store endringar innan t.d. sosiale forhold, kvinner si stilling, utdanning, arbeidsliv, samferdsel, politikk, teknologi og kultur.
I tillegg er krimdramaturgien på plass; fyrste bok innleiar med eit mord som fann stad den 1. januar 1900. Oppklaringa skjer på dei siste sidene i siste bok; den 31. desember 1999.

1900 Morgenrød

Konsul Carl August Friman vert slått i hel natt til 1. nyttårsdag etter å ha vore på nyttårsfest hjå skipsreder Dünner. Politibetjentane Moland og Berstad vert sett på saka, og etter ei kort tids gransking har dei ein mistenkt. Pågripinga endar på ein tragisk måte, men saka vert likevel sett på som løyst og oppklart - noko ho slett ikkje er. Dette er liksom "ramma" og utgangspunktet for heile trilogien. 

I ein annan handlingtråd får me møta eksingedølen Torleif Nesbø som søkjer arbeid på anlegget på Bergensbana. Han vert stam-(ste)far for ein av dei mest sentrale familiane i trilogien. Ein annan sentral karakter er Maren Kristine Pedersen - trilogiens femme fatale. Ho er sterk og sjølvstendig og står på eigne bein, og har forhold til fleire menn. Ho får dermed kjennskap til mangt - noko som kan vera farleg. Mellom elskarane hennar finn me namn som Friman, Gade, Helgesen, Brekke - og Moland.

I år 1900 var Noreg i union med Sverige og Oscar 2. var konge. På den tida var det hestedrosjane som dominerte gatene i Bergen, men i løpet av dei fyrste par tiåra vart det meir og meir vanleg med tog, trikkar og bilar. Klasseskilnaden var enorm den gongen, og ei stakkars tenestejente hadde lite å stilla opp med når sonen i huset og kameratane hans finn ut at dei skal "forlysta seg" med henne. Det som hender med Tordis Sylte og korleis livet hennar vert øydelagt er opprørande lesing. 

Bergen har vore ramma av mange store brannar som på sett og vis har forma byen og gjort sitt til at busetnad og utsjånad er slik som det er i dag. Bybrannen i 1916 var svær og dramatisk og hadde store konsekvensar for mange av våre familiar i denne boka. Brannen - og følgjene av han - vert skildra frå ulike synsvinklar. 

Elles vert det fortalt om 1. verdenskrig, om påfølgande dyrtid, matmangel og bustadkrise og den globale pandemien spanskesjuka som tok mange menneskeliv, også i vårt land - og i Bergen. Mellomkrigstida var elles prega av arbeidskonfliktar, arbeidsledigheit og aukande politisk engasjement. Me får eksempel på at dei harde 30-åra var verkeleg harde for mange. 

1950 High Noon

Bakteppet når handlinga tek til i 1932 er ein ustabil internasjonal situasjon og globale økonomiske nedgangstider. Europa er prega av uro, polarisering og framvekst av nye ideologiar som kommunisme og fascisme. Me får lesa om den spanske borgarkrigen, sommar-OL i Berlin i 1936, om den tyske invasjonen 9. april 1940 og om kor dårleg førebudde norske styresmakter var på dette. I våre familiar finst både nazistar og motstandsfolk. Me får også møta den jødiske familien Liebermann som før krigen hadde ein naturleg plass i bybiletet i Bergen. Berre ein av dei overlever. 

Ein ny generasjon Moland etterforskar eit nytt mystisk dødsfall. Lesaren veit at det har ein viss samanheng med hendinga i 1900, men politiet finn ikkje ut av motiv og kva/korleis/kvifor. Kjærleiksforholdet mellom Christian Moland og Maren Kristine Pedersen, som starta i 1900, har aldri blitt kjent offentleg - men er heller aldri avslutta. Ikkje før i 1944, då den store eksplosjonsulukka i Vågen fann stad. Den ulukka vert fatal for dei begge og vert elles skildra på ein levande, brei og grundig måte i boka. Ei anna dramatisk hending som også får stor plass er Tragedien i Telavåg på Sotra. 

Då freden kom gjekk ein over til ein periode med gjenreising, utbygging og optimisme - men også med den kalde krigen. Enkelte folk fell frå og nye slektsledd kjem til i familiane me er blitt kjende med. I familien Veum vert det fødd ein liten gut i 1942 som får namnet Varg. At den biologiske far hans er jazzmusikaren Leif Pedersen og at han også har ei storesyster får ikkje Varg vita før i godt vaksen alder. 

Tittelen spelar på den amerikanske westernfilmen High Noon ("Sheriffen") frå 1952. Boka fortel detaljert om handlinga i filmen; motsetnaden og konflikta mellom engasjement og feigheit. Då eg las boka fyrste gong tykte eg at denne filmen tok altfor stor plass i boka. Eg meinar å hugsa at eg hoppa over den biten. No derimot forstår eg meir av symbolbruken og tematikken. 

Handlinga i denne boka går fram til året 1962 og Cubakrisa. Det er interessant å lesa om korleis denne krisa påverka vanlege folk, med tanke på dagens globale situasjon og krigen i Ukraina.

1999 Aftensang

Boka innleiar med ei forsvinnings- og overgrepssak; eit eksempel på at slike saker får store konsekvensar for enkeltpersonar i lang tid. 

Elles nærmar me oss "vår tid", og det er liksom med ei kjensle av at tida går fortare og fortare og at utviklinga også går raskare enn nokon gong. Me kan lesa om korleis hendingar internasjonalt og nasjonalt påverkar oss alle. Forfattaren zoomar inn og ut; me ser enkeltskjebnar samstundes som me ser det store overblikket. Alle som levde den gongen hugsar kvar dei var då dei fekk vita at president Kennedy vart skoten i 1963. Og for å ta eit nyare eksempel: alle i min generasjon hugsar då dei høyrde om ulukka med Alexander Kielland-plattformen i 1980. Den ulukka - og følgjene av den - er ei hending som vert skildra grundig og breitt i boka.

I siste del av boka er det Varg Veum som overtek forteljarstemma. Han får då eit heilt spesielt oppdrag; å etterforska ei svært gammal drapssak. Cecilie Brandt, fødd Frimann, drapsofferet si dotter som aldri vart kjend med sin eigen far, fyller 100 år. Kva kan Varg Veum finna ut? Basert på det som fleire før han har funne og nedskrive, gransking av offentlege arkiv - samt eit besøk i eit gammalt hus på Nordnes - vert saka faktisk oppklart. 

Hundreårsboken

Trilogien er svært omfattande og byr på mengder med informasjon og saksopplysningar, i tillegg til eit usedvanleg stort persongalleri. Hundreårsboken (skriven i samarbeid med Jo Gjerstad) kom ut i 2000 og er eit nyttig supplement til trilogien. Her finn ein slektstavler og oversikt over alle sentrale personar og familiar ein møter undervegs. 

Boka inneheld også mange kart, noko som er svært nyttig. Sjølv er eg rimeleg godt kjend i dagens Bergen, men store deler av sentrum såg heilt annleis ut for 120 år sidan.
Hovuddelen av boka består av gamle bilete, saman med utdrag frå tekstar henta frå dei tre bøkene. Dei aller fleste bileta er frå Bergen, men også frå andre deler av Vestland.

Eg vil rå til å bruka Hundreårsboken som eit oppslagsverk i samband med lesing ev. lytting av trilogien. Boka er tilgjengeleg på nb.no.

Sluttord

Eg er djupt imponert over detaljrikdommmen som kjem fram i bøkene og over kor levande alt vert framstilt. Staalesen er spesielt god når det gjeld skildringar frå ulike synsvinklar, både geografisk og sosialt. Alle personane er truverdige og samansette, med sine sterke og svake sider. 

Elles vart eg overraska over kor mykje av handlinga eg faktisk hadde gløymt. Dei historiske linjene hadde eg stort sett klart for meg, men alle folka måtte eg liksom bli kjent med på nytt. Overraskande var det at eg hugste ein god del frå fyrste bok, litt frå andre bok - og nesten ingenting frå tredje bok. 

Alle dei tre bøkene er kvar på godt over 500 sider. Lydbøkene varer tilsvarande lenge; tilsaman nesten 60 timar. 
Lydbøkene er strålande opplest av Sigmund Sæverud. Han beherskar alle dei ulike variantane av bergensdialekten, samt strilamål, sunnfjordmål, ryfylkedialekt, nordnorsk og austnorsk. Rett og slett imponerande!

Eg har gitt alle bøkene - kvar for seg - terningkast 5. Men leseopplevinga samla sett - heile trilogien - gir eg toppkarakter. Hundreårs-trilogien er eit verk som ruvar i norsk litteratur.

Avslutningsvis: Les gjerne Tine sin omtale av trilogien

31. mars 2022

Oppsummering mars 22

Påbyrja i februar, fullført i mars:
Tor Åge Bringsværd - Veneziansk spaserstokk med elefant - Div tekstar/Essaysamling - Lånt papirbok biblioteket
Åsa Larsson - Fedrenes misgjerninger - Svensk krim - Lånt papirbok privat

Lest i mars:
Finn Bjelke - Gammel for første gang - Norsk humor - Lånt ebok BookBites
Peter Swanson - Dødelig bekjentskap - Amerikansk thriller - Lyd Storytel
Antti Tuomainen - Mannen som døde - Finsk krim - Lyd Storytel
Arne Dahl - Isløsning - Svensk krim - Kjøpt papirbok 
Nils Johan Stoa - I hine hårde dage - Norsk historisk dokumentar - Lyd Storytel
Gunnar Staalesen - 1900 Morgenrød - Norsk roman - Kjøpt lydfil
Gunnar Staalesen - 1950 High Noon - Norsk roman - Kjøpt lydfil

Påbyrja i mars, fullførast i april:
Jens Henrik Jensen - Frosne flammer - Dansk krim - Lånt papirbok privat
Gunnar Staalesen og Jo Gjerstad - Hundreårsboken - en håndbok til 1900, 1950, 1999 - Norsk dokumentar - Lånt nasjonalbibliotekets nettbibliotek
Gunnar Staalesen - 1999 Aftensang - Norsk roman - Kjøpt lydfil


5 lyd, 3 papir, 1 ebok
3 lånt, 3 abonnement, 3 kjøpt
4 krim, 2 romanar, 1 dokumentar, 1 humor, 1 essaysamling
5 norske, 2 svenske, 1 finsk, 1 amerikansk
8 menn, 1 kvinne
"Nye" forfattarar: Tuomainen

Mars månad kom og gjekk. Plutseleg vår, men framleis kuldegrader om natta og snøflekker rundt om på markene her hos oss.
I løpet av månaden vart også denne bloggaren ramma av korona, noko som heldigvis var raskt overstått og utan at det gjekk vesentleg ut over lese- og skrivelyst.

For tida er eg inne i ei slags "Bergens-boble". Eg er nemleg i ferd med å gjenlesa Gunnar Staalesen sin hundreårstrilogi, inspirert av medbokbloggar Tine, samt mi eiga lesing av 2020 Post festum. Omtale kjem.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 

Statistikk etter fyrste kvartal

  • 27 bøker, fordelt slik på sjanger:
    - 15 krim-, thriller- og spenningsromanar
    - 3 andre romanar
    - 9 sakprosa
  • 13 lydbøker, 7 papirbøker, 7 ebøker
  • 13 lånt, 9 Storytel-abonnement, 5 kjøpt

Lesemål 2022

27/100 bøker totalt
5/10 mursteinar (over 500 sider)
0/10 biografiar
9/10 annan sakprosa
5/15 bokomtalar
7/20 nye forfattarar

28. mars 2022

Bokomtale: Isløsning av Arne Dahl

Cappelen Damm 2022
398 sider
Kjøpt papirbok


Det er med noko bortimot skrekkblanda fryd eg byrjar på ei ny bok i denne serien. For eg veit på førehand at det er mørkt, makabert, skummelt og nervepirrande. 

Isløsning er den femte boka om Berger & Blom, etter 1. Utmarker, 2. Innland, 3. Åpen sjø og 4. Friheten. Bøkene bør lesast kronologisk. Dersom du klikkar deg inn i bokomtalane mine, ser du at eg er veldig begeistra for både serien og forfattaren.
Handlinga tek til ei tid etter den sjokkerande avslutninga i forrige bok. Plottet er også denne gongen av det innfløkte og usannsynlege/urealistiske slaget, men boka er som alltid frå denne forfattaren; velskriven og velkomponert - og med mange overraskingar undervegs.

I Isløsning handlar det nok ein gong om seriedrap, men det er ikkje fullt så bloddryppande som i Friheten. Det er greitt nok, for i forrige bok vart det litt i overkant. 

Tematikken "evig liv", medisinske eksperiment og avansert genforsking er interessant. Tittelen "isløsning" kan spela på vårløysing og opptining. Utan å røpa for mykje kan eg sei at den opptininga som finn stad her er av eit heilt anna slag. 

Forteljarstemmene tilhøyrer vekselvis dei to tidlegare politifolka, no privatetterforskarane, Sam Berger og Molly Blom, samt politikvinna Desiré «Deer» Rosenkvist. Ei anna forteljarstemme i kursiv tilhøyrer ein annan ukjent person. Det er uklart om det er gjerningsperson, offer eller vitne og det er heller ikkje sagt noko om det er notid eller fortid. Kva som er samanhengen her vert gradvis avslørt for lesaren. 

Deer slit med store fysiske (og kanskje psykiske?) skadar etter opplevingane i forrige bok då ho vart utsett for grov vald frå russisk mafia. For Sam og Molly er situasjonen annleis. Dei har etter kvart fått det bortimot normalt, med felles barn og firmaet Båthuset Security som dei driftar i lag. Når Deer kontaktar dei i høve nokre uoppklarte drap tek dei villig på seg nye utfordringar.

Den 5. mars vert ein eldre mann funnen død på ein strandkant i nærleiken av Stockholm. Han er utan tvil drepen; mengder av knivhogg tyder på eit voldsomt raseri. Den døde mannen kan ikkje identifiserast og er ikkje mellom dei som er registrert sakna. Den 5. april skjer eit nytt mord og enno eit mord den 5. mai. Fellesnemnaren, i tillegg til dato, er at dei er uidentifiserbare, har eit merkeleg DNA og at funnstadane er veldig like.
Ingen andre enn Deer ser samanhengen og ho møter motstand frå overordna. Ho vert pålagd å jobba med ei anna sak; eit par tilfeller av øksedrap. I skjul arbeider ho likevel vidare med strandmord-sakene saman med Berger og Blom. Kan det vera snakk om to ulike seriemordarar på same tid i det same området? Vel - lesaren blir ikkje spesielt overraska når det viser seg at det er ein samanheng. Men korleis sakene heng saman vert ei stor overrasking. 

Eg veit ikkje om eg har møtt ein tilsvarande spektakulær og utspekulert antagonist nokon gong tidlegare. Gjerningspersonen (eller -personane?) liksom leikar seg og strør om seg med spor og villspor medan våre folk" - Sam, Molly og Deer - vert meir og meir frustrerte. Puslespelbitane er mange og fleire av brikkene manglar. Eller kanskje det heller er for mange bitar i puslespelet? 

Isløsning er ei kompleks, opprørande og skikkeleg spennande bok, meir thriller enn politikrim.

Som sagt innleiingsvis er ikkje handlinga særleg realistisk og truverdig, så dersom du er ein krimlesar som har høge krav til realisme og logikk vil du kanskje likevel bli skuffa over boka. Har du derimot evne til å sjå vekk frå tilfeldige, overdrevne og usannsynlege hendingar og heller sjå på boka (og serien) som eit slags eventyr - då vil du få ei bra leseoppleving. 

Eg vart reint varm om hjertet heilt mot slutten av boka, for då får me eit overraskande gjensyn med ein kjær gammal kjenning. 

22. mars 2022

Historisk true crime

Nils Johan Stoa er leiar av statsarkivet på Kongsberg, han er historikar, foredragshaldar og forfattar. Han har skrive lærebok i slektsgranskning, fleire fagartiklar - og bøkene I hine hårde dage og Kjødets lyst. Eg er jo glad i kriminallitteratur, men er også interessert i historie og les ofte om verkelege kriminalsaker. Slik sett er desse to bøkene midt i blinken for interessefelta mine. 

Kriminalsaker fengar - og det har det nok alltid gjort. I våre dagar med krimbøker, krimseriar, tabloide overskrifter og nettklikk. På 15-16-1700-talet ved at publikum møtte opp i fleng ved skafottet, heksebålet og andre henrettingsstader. 

I tidlegare tider var jussen i stor grad bygd på teologien - og straffene var, sett med våre dagars auge, barbariske. Det er ikkje meir enn 200 år sidan avhogde hovud vart sett på stake til "Skræk og Advarsel". Den siste norske henrettinga i Noreg (i fredstid) fann stad i 1876. Kristoffer Svartbækken frå Løten vart dømt for mord og tjuveri og 3000 menneske møtte fram for å sjå på at han vart halshogd. 

I hine hårde dage
- gamle norske kriminalhistorier

Cappelen Damm 2008
Lydbok Storytel


Boka omhandlar kriminalsaker (og straffemetodar) frå slutten av 1500-talet til midten av 1800-talet. Det vert fortalt om mange saker frå ulike deler av landet. Valdskriminaliteten var utvilsamt høg sjølv om dei altså risikerte brutalt harde straffer. 
Fattigdom og klasseskille kan forklara enkelte lovbrot og straffeutmålingar. Heller ikkje rikfolk kunne kjøpa seg fri frå strenge dommar, men dei kunne ofte påverka vitne og hadde gjerne midlar til å få saka si anka til ein høgare rettsinstans. 

Hekseprosessane har eit eige kapittel i boka. Mellom 1570 og 1700 vart over 2000 personar stilte for retten anklaga for trolldom her i landet. Ein fjerdedel av desse vart dømde til døden - dei "heldige" vart halshogne, mange vart brende levande. 
Eit anna kapittel handlar om bøddelen og korleis arbeidet og statusen hans endra seg gjennom tidene. Ei av mange tragiske historiar i boka handlar om korleis bøddelen sine døtre vart beskulda for å stå bak bybrannen i Fredrikstad i 1653. Den eine av dei vart dømd til døden (altså brent på bål), den andre vart forvist. 

Det gjer også inntrykk å lesa om dei kvinnene som vart dømde til døden for spedbarnsdrap. I enkelte høve var det nok snakk om at mødre i fortviling over skamma og livet generelt faktisk tok livet av barnet sitt. Men i mange høve var det i slike saker snakk om både overgrep, spontanabortar og dødfødslar. I hine hårde dage fortel om ein brutal og hjerteskjerande del av norgeshistoria. Det gjer også neste bok:


Kjødets lyst
- fortellinger om synd og straff

Cappelen Damm 2010
Lydbok Storytel


Historiane i denne boka byggjer på same lest som boka over - men her er det sett fokus på "sedelighetsforbrytelser". Altså om kriminelle handlingar og lovbrot av type hor, leiermål, bigami, incest, dyresex og sodomi (homoseksualitet). Alle slike handlingar var forbode og kunne bli hardt straffa. Kyrkja si makt og kyrkja sitt syn på samliv og kjønnsdrift sto sterkt og påverka det gjeldande synet i samfunnet.

Boka fortel også om saker der sex, utruskap og begjær var motiv for ugjerningar. Til dømes drap for å bryta ut av ekteskap og parforhold, samt sjalusidrap og æresdrap. 

Forfattaren har funne mengder med skriftleg materiale og begge desse bøkene er basert på dokument som rettsprotokollar, tingbøker og kyrkjebøker. Gjennom (og bak) alt "det saklege" finn me dramatikk og mystikk, tragiske historiar og gripande enkeltskjebnar. Begge bøkene er interessante - og underhaldande på ein bisarr og grotesk måte. Enno meir interessant ville det blitt om forfattaren hadde drege fleire historiske linjer, - til dagens rettspleie og strafferett. 

Eg har lest begge bøkene som lydbøker. Ivar Nergaard les som vanleg tydeleg og engasjert, så det funkar fint. Men ein går sjølvsagt glipp av ein vesentleg del, nemleg alle bileta og illustrasjonane som visstnok finst i papirutgåvene.

14. mars 2022

Bokomtale: Fedrenes misgjerninger av Åsa Larsson

Gyldendal 2022
533 sider
Lånt papirbok privat

Eg vart veldig glad då eg oppdaga at det skulle komma ei ny bok i serien om Rebecka Martinsson. Den forrige kom ut i 2013, så denne boka har vore etterlengta. Fedrenes misgjerninger er den sjette og (mest truleg) avsluttande boka i serien. 

Sidan eg likte alle dei tidlegare bøkene i serien så godt hadde eg høge forventningar til denne - men eg trur nok at eg hadde skrudd forventningane mine for høgt. Det er trass alt mange år (og mange bøker!) sidan sist, og eg er sikkert blitt meir kresen med åra. Eg tykkjer boka er for lang/tjukk og at handlinga i enkelte deler av boka er altfor saktegåande.

Når det er sagt: Fedrenes misgjerninger er ei velskriven og gjennomarbeida bok og eit verdig punktum for ein bra serie. Naturskildringane er flotte og karakterane er så "heile" og "ekte" som dei kan få blitt.

Dette er nordkalottkrim, med ei handling lagt til det fascinerande landskapet i og rundt Kiruna. I notidshistoria er det vårvinter, eit begrep som seier mykje om natur og klimatiske forhold. Larsson viser eksempel på korleis endringar i naturen påvirkar menneska. Vidare fortel ho om samiske og finske tradisjonar og kulturinnslag i området. Ho nemner òg dette med sentralisering og sosiale tilhøve, utan å gå altfor djupt inn i slike problemstillingar. For boka er fyrst og fremst ein kriminalroman. 

Ein mann vert funnen død i heimen sin. Dødsårsaka ser ut til å vera rusrelatert, men så vert ein annan mann også funnen død - i frysaren til den fyrste døde mannen. Dermed vert det sett i gang grundigare etterforsking, og det viser seg at liket i frysaren har lege der i lang tid. Rebecka Martinsson vert etter kvart involvert. Det er ikkje heilt uproblematisk sidan mor hennar ein gong var fosterbarn i den eine døde mannen sin familie. 

Så går drapsalarmen på nytt, ikkje langt frå den fyrste funnstaden. Er det ein samanheng? (Sjølvsagt, sidan dette er ein kriminalroman. Men ingen andre enn Rebecka ser ut til å forstå at sakene heng saman..)

Eg hugsa veldig lite frå dei tidlegare bøkene, men mykje - både folk, stader og samfunn - kom tilbake til meg medan eg las. Eg "kjende att" både Anna-Maria, Sivving og Krister. Eg hugsa Rebecka sine problematiske forhold til menneska rundt seg - og det tilsvarande nære forholdet hennar til hundar. Ho tek ofte uforståelege og risikable val, men når me er blitt kjend med ho forstår me kva ho tenkjer og kvifor ho handlar som ho gjer.

Gjennom tilbakeblikk vert me kjende med Börje Ström, om den vanskelege oppveksten hans og om boksekarrieren hans. Tilbakeblikka er tildels nyttige for å forstå enkelte hendingar og handlingar i notid, men eg tykkjer dei tek litt mykje plass. Detaljerte scener frå boksetreningar og -kampar har ei begrensa interesse, for å sei det slik.

Fedrenes misgjerninger
er i det heile meir interessant enn spennande. Det handlar mykje om vanskelege familieforhold og andre kompliserte relasjonar, om gammal og ny kjærleik, og om at livet kan by på nye sjansar sjølv når utgangspunktet er mørkt og vanskeleg. 

Dersom boka hadde vore redigert betre, kunne det blitt ein ekstra prikk på terningen.

2. mars 2022

Oppsummering februar 22

Påbyrja i januar, fullført i februar:
Hans Olav Lahlum - Sneen var ren - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Max Seeck - Heksejakt - Finsk krim - Kjøpt lydfil

Lest i februar:
Anne Spurkland - Frisk nok! - Norsk fakta - Lånt ebok BookBites
Jostein Sand Nielsen, Bente Ailin Svendsen, Helene Uri og Andreas Østby - Fakta faen - Norsk fakta/humor - Lyd Storytel
Mattias Edvardsson - En helt vanlig familie - Svensk krim - Lånt papirbok privat
Hanne Sigbjørnsen (Tegnehanne) - Ikke tenk på meg - Humor/biografisk - Lånt ebok BookBites
David Baldacci - Uslettelig minne - Amerikansk krim - Lyd Storytel
David Baldacci - Siste skanse - Amerikansk krim - Lyd Storytel
Cara Hunter - Ingen utvei - Britisk krim - Kjøpt ebok
Cara Hunter - Alt dette raseriet - Britisk krim - Lånt papirbok biblioteket

Påbyrja i februar, fullførast i mars:
Tor Åge Bringsværd - Veneziansk spaserstokk med elefant - Div. tekstar - Lånt papirbok biblioteket
Åsa Larsson - Fedrenes misgjerninger - Svensk krim - Lånt papirbok privat


4 lyd, 3 papir, 3 ebøker
5 lånt, 3 abonnement, 2 kjøpt
7 krim, 1 fakta, 1 fakta/humor, 1 humor/biografisk
4 norske, 2 britiske, 2 amerikanske, 1 svensk, 1 finsk
5 menn, 5 kvinner
"Nye" forfattarar: Nielsen, Svendsen, Østby, Spurkland, Edvardsson

Mykje skremmande skjer andre plassar i verda, så no om dagane set eg verkeleg pris på at eg har evna til å "flykta" inn i bøkene mine. 

Det vart altså 10 bøker og mange 4'arar i februar. To av bøkene er svært korte; Ikke tenk på meg på 199 sider (og mange illustrasjonar/teikningar) og Fakta faen på berre 76 sider (og heile 4 forfattarar!) For meg vart det 1 time 20 min. lytting, og her gjekk eg glipp av illustrasjonane.
Begge desse bøkene er vanskeleg å sjangerfesta. Begge er innan humorkategorien, men medan Tegnehanne brukar seg sjølv og livet sitt og dermed har gitt eit biografisk preg på si bok, er Fakta faen eit slags banneleksikon med både overraskande faktaopplysningar og artige kuriositetar.

Anne Spurkland si bok Frisk nok! er ei faktabok i ein heilt annan stil og på eit heilt anna nivå. Det er slik sett veldig urettvist å gje denne same terningkast som dei to føregåande, sidan denne er så viktig og så seriøs. Men - så er det jo leseopplevinga totalt sett eg går ut frå når eg set karakter. I alle fall; dette er ei bok som alle alternativarar og vaksinemotstandarar skulle ha blitt tvinga til å lesa. Spurkland er professor i medisin og forskar innanfor autoimmune sjukdommar og molekylær immunologi. Dei siste to åra har ho jamnleg vore i media og forklart vanskelege ting på ein enkel måte for folk flest. Denne formidlinga viser att i denne boka; ho forklarar korleis immunforsvaret virkar og kva som påverkar det; for eksempel søvn, mat, stress og vaksinar.

Adam Fawley-serien til Cara Hunter kan anbefalast og det same gjeld David Baldacci sin serie om Amos Decker. Bøkene er av typen amerikansk underhaldningskrim med alvorlege undertonar. Denne Decker er en ekstraordinær eks-politi/detektiv med ekstraordinære evner. På grunn av ein hjerneskade hugsar han absolutt alt, inkludert ting han helst ville ha gløymt. 

23. februar 2022

Serieomtale: Adam Fawley-serien av Cara Hunter

Likar du britisk politikrim? Då tenkjer eg t.d. på dei "klassiske" bøkene/seriane til Elizabeth George, P.D. James og Colin Dexter - og krimheltar som Lynley, Dalgliesh og Morse. I tilfelle får du her omtale av ein veldig bra serie innan det som kan karakteriserast som "tradisjonell" og "realistisk" britisk krim. 

Cara Hunter bur og lever i heimbyen til nemnde Detective Chief Inspector Morse; Oxford - og handlinga i bøkene hennar er òg lagt til denne byen. Hovudpersonen, Detective Inspector Adam Fawley, har ikkje så mykje til felles med Morse, men han er absolutt ein sympatisk mann og ein menneskeleg leiar av etterforskarteamet sitt. 

Forfattaren er inspirert at true crime og har gitt bøkene ein dokumentarisk stil. Innimellom sjølve forteljinga presenterer forfattaren m.a. rapportar, epostar, SMS'ar, kommentarar frå sosiale media og avisartiklar med tilhøyrande kommentarfelt. Alt dette er ikkje noko avbrot i forteljinga, men det utdjupar, strekar under, gir andre synsvinklar på det som hender og får handlinga til å virka autentisk. Det kjem stadig nye "brikker" i form av elektroniske funn, tekniske bevis, avhøyr og vitne inn i det omfattande puslespelet som ei drapssak ofte er. Deretter vert det etterforskarane sin jobb er å finna ut om og kvar dei enkelte brikkene skal leggjast. Å løysa ei drapssak er arbeidskrevjande for mange over lang tid. 

Etterforskarane sitt privatliv og dynamikken i etterforskargruppa har ein naturleg plass i handlinga. Frustrasjonar, motsetningar, samarbeidsklima og arbeidsforhold vert fletta inn i handlinga elles. Samfunnsforhold og økonomiske forhold er òg ein del av bakteppet. 

Eg tykkjer serien vert betre og betre for kvar bok. Ein kan lesa bøkene enkeltvis, men for å bli skikkeleg kjend med hovudpersonane og for å forstå samanhengar er det naturlegvis ein fordel å lesa bøkene i rett rekkefølge. Eg las dei fyrste to bøkene i fjor og har så vidt nemnd dei i samleomtalar her og her. No har eg nettopp lest nummer 3 og 4 i serien.

Kronologien er slik:

  1. Hjemmets lune rede (Close to home)
  2. I mørket (In the dark)
  3. Ingen utvei (No way out)
  4. Alt dette raseriet (All the rage)
    To bøker er enno ikkje oversette til norsk
  5. The whole truth
  6. Hope to die

Bøkene i serien har hyppige perspektivskift, noko som gjer dei raske å lesa. Fawley si forteljarstemme er i 1. person, dei andre i 3. person. I tillegg vert det som oftast nytta presensform, noko som gjer at lesaren kjem nærare det som hender. Handlinga er truverdig og som oftast basert på vanlege folk sine liv og på noko som kunne ha skjedd. Om menneske som tek feil val, som lyg eller som skjuler noko, som er på feil plass til feil tid, og som av slike årsaker set seg sjølv i ein umuleg/vanskeleg situasjon. 

Hjemmets lune rede

Adam Fawley og kona Alex (som er advokat) har ei stor sorg; sonen deira Jack som tok sitt eige liv berre 12 år gammal. Denne sorga påvirkar både ekteskapet, forholdet til kollegaer og til sakene som vert etterforska. I den fyrste boka handlar det om eit forsvunne barn, og den saka går sjølvsagt ekstra sterkt inn på Fawley. 

Boka har altså eit tema som er "vanleg" i krimromansamanheng, men Hunter har ein eigen vri på historia om 8-åringen Daisy som tilsynelatande vert borte midt blant mange andre på ein fest i sin eigen heim. Men var ho verkeleg til stades? Ingen la egenteleg merke til ho, og ingen såg at ho forlot festen. Både far, mor, bror, naboar og vener har sine versjonar av handlingsforløpet. Funn av nokre blodige strømpebukser gjer familien - og politiet - skikkeleg bekymra. 

Gislingham, Quinn, Everett og dei andre i Fawley sitt team jobbar beinhardt medan folk og media vert stadig meir engasjerte, urolege og omsynslause.
Terningkast 4.

I mørket

Ei kvinne og eit barn vert funne innelåste i ein kjellar, knapt i live og sterkt traumatiserte. Ingen veit kven dei er og ingen er sakna. Den gamle senile mannen som bur i huset veit og skjønnar ingenting. Er dei to ofra mor og son? DNA-analysar gir etter kvart eit overraskande svar. Men kva har egentleg hendt? Kor lenge har dei vore innesperra? Nokre år tidlegare forsvann ei ung kvinne som budde i nærleiken på mystisk vis. Er det ein samanheng?
Twittermeldingar, epost-utvekslingar og avisartiklar vert fletta inn i historia for å belysa ulike sider av saka. 

Saka vert spesielt vanskeleg for Adam Fawley, også på eit personleg plan. Kona Alex kjem til å få ei viss rolle i oppklaringa. Elles vert ein gradvis meir kjend med Fawley sitt team, og etterforskarane sitt privatliv har forholdsvis stor plass. Rivaliseringa mellom etterforskarane Quinn og Gislingham går mot eit oppgjer og får ei ny avklaring.

I mørket byr på jamt stigande spenning og overraskande vendingar. 
Terningkast 4+.

Ingen utvei

Boka startar med ei sterk skildring av ein voldsom brann i eit bustadhus. Brannfolka som kjem til staden finn to barn; det eine er sterkt skada og det andre er død. Men kvar er foreldra? Ligg dei døde ein plass i brannruinane eller har dei to borna vore åleine heime?
Etter kvart kjem det fram at brannen var påsett. Kven kan stå bak ei så ond handling?

I tilbakeblikka får me bli meir kjend med familien som budde i huset som brann. Her kjem det gradvis fram mykje grums; både omsorgssvikt og psykiske lidingar, pengeproblem og arveoppgjer.

Fawley har ei meir tilbaketrekt rolle i denne boka, sidan han har problem på heimebane. Dermed får fungerande leiar Gislingham, degraderte Quinn samt kollegaene Everett og Somer mesteparten av ansvaret for å løysa ei vanskeleg og profilert sak. 

Ingen utvei er ei velskriven bok med eit godt samanskrudd plott. 
Terningkast 5-.

Alt dette raseriet

Ei ung jente vert funnen i ein forkommen tilstand, og alt tyder på at ho er blitt utsett for eit overgrep. Men ho vegrar seg for å snakka med politiet og nektar å bli undersøkt. Det ho ynskjer å halda hemmeleg er at ho er ein transperson.

Trass motstand frå jenta og familien hennar set Fawley og teamet hans i gang med å undersøka saka. Og så vert enno ei jente busett i det same området meldt sakna...

Fawley ser at sakene har uhyggeleg mange likskapar med ei tidlegare sak han var sterkt involvert i for mange år sidan. Kan det vera ein copycat? Eller var det feil gjerningsperson som vart dømt den gongen? Alt dette er vanskeleg å finna ut av. Lettare blir det ikkje når Fawley får beskjed om å trekka seg ut av saka.

Eitt tema i denne boka er hatkriminalitet. Eit anna tema er korleis det er å vera pårørande og deltakar i kriminalsaker når pressa og sosiale media er så tett på heile tida. Eit tredje tema er kor grusomme ungdommar kan vera med kvarandre.

Alt dette raseriet er ei svært spennande bok. Ikkje dirrande neglebitande spenning, men med ei underliggjande og urovekkjande handling som bygger opp spenninga gjennom boka. Forfattaren tek opp mange aktuelle problemstillingar og får dette fram på ein overbevisande måte. 
Terningkast 5.

Eg treng vel ikkje nemna at eg er veldig spent på dei neste to bøkene. Håpar dei kjem ut på norsk om ikkje så lenge! Cliffhangeren på slutten av fjerde bok var av det uuthaldelege slaget. 

9. februar 2022

Bokomtale: Heksejakt av Max Seeck

Aschehoug 2021
Speletid 12:50
Kjøpt lydfil

Denne fyrste delen av ein trilogi skal vera seld til meir enn 40 land. At boka vart så ettertrakta, samt at eg las nokre sprikande omtalar, gjorde meg svært nysgjerrig på Heksejakt. Eg la difor inn lydboka som ønske på BookBites for fleire månader sidan. Utan respons. Til slutt vart det til at eg kjøpte lydfil. 

Direkte feilkjøp vart det ikkje, for boka er veldig bra - lenge. Kombinasjonen nordic noir og skrekk er både smart og stemningsfull, men då må avslutninga stå i stil med innleiing og handlinga elles. Dessverre heldt det ikkje heilt inn her. Nedanfor skal eg prøva å gjera greie for kvifor eg meiner det.

Eg trur ikkje at eg har lest finsk krim tidlegare og forfattaren er såleis heilt ukjent for meg.

Byrjinga av boka lovar godt; eg vart umiddelbart trekt inn i ei heilt uvanleg historie. Ei kvinne vert funnen brutalt myrda i ein luksusvilla ved sjøen. Offeret er plassert og "pynta" på ein måte som kan tyda på eit ritualdrap. Mannen hennar er krimforfattar, og han har skildra eit tilsvarande drap i ein av bøkene sine. Mistenkt nummer ein er (som alltid) ektemannen, men han har alibi for det tidspunktet drapet finn stad. Etter eit fyrste innleiande avhøyr forsvinn han og mykje tyder på at han er blitt neste offer. Snart skjer det eit nytt drap. Og så endå eitt... Alle nokså spektakulære og iscenesette - og kopiert frå forfattaren sine bøker. 

Mysteriet veks i takt med etterforskarane sin frustrasjon. Etterforskarane får litt av kvart å stri med, for undervegs vert det lagt ut mengder av spor - og villspor. Det virkar dessutan som om gjerningspersonen - eller gjerningspersonane? - heile tida er i forkant av etterforskinga. Den me får følgja nærast er etterforskingsleiar Jessica Niemi, både gjennom etterforskinga av desse drapssakene og gjennom tilbakeblikk til nokre opplevingar ho hadde i Venezia då ho var ung. Vanlegvis er slike parallellhistoriar med på å utfylla/utvikla handlinga i ei bok, men her funkar det ikkje. Når samanhengen blir avslørt heilt på slutten ser ein at tilbakeblikka har vore meir forstyrrande enn utviklande for historia. 

Elles er både Jessica, leiaren hennar og kollegaene hennar interessante bekjentskap. Forfattaren får godt fram dynamikken og "kjemien" mellom dei og korleis dette endrar seg undervegs i ei krevjande tid. Jessica held enkelte ting i livet sitt hemmeleg for dei andre. Akkurat det kunne vore interessant, men eg "kjøper ikkje" forklaringa. Forfattaren har her kun konstruert eit ekstra lag mystikk. Meir interessant er det at fleire av dei kvinnelege ofra har ytre likskapar med Jessica sjølv. 

Kulissane i boka består av snø, is, kulde, mørke og skog - og nærast perfekte for ei slik forteljing. Heksejakt er til tider både spennande, skremmande, engasjerande og underhaldande. Faktisk litt Lars Kepler-aktig, med korte kapittel, cliffhangers og overraskingar. Dette gjer boka til ein sidevendar, men avslutninga - den er skuffande flat. All mystikken, alle hinta og all oppbygginga endar i eit antiklimaks. Samantreffa og tilfeldigheitene er for mange. Nokre trådar blir også hengande i lause lufta, men det er forsåvidt greit sidan det er fyrste bok i trilogi.

Forfattaren får godt fram kjensla av å bli jaga og trua, men etter kvart blir det for mykje - slik at det nesten blir komisk og parodisk. Hint til hekseri, det okkulte og det overnaturlege tek heldigvis ikkje altfor stor plass. Men sjølv med rasjonelle forklaringar er ikkje handlinga særleg truverdig.

Konklusjonen er at dette vart ei noko ambivalent leseoppleving. Heksejakt er eit eksempel på ei bok der mykje vert øydelagt av ein dårleg avslutning. Men eg ser at det er potensiale her, og eg trur faktisk at eg kjem til å lesa neste bok. Bok 2, Jenta under isen, er nettopp kommen ut på norsk.

Opplesar av lydboka er Duc Mai-The. Han har sine særpreg, men les tydeleg og med det eg oppfattar som ekte innleving.

Andre bloggmeininga:

2. februar 2022

Oppsummering januar 22

Påbyrja i desember, fullført i januar:
Kim Leine - Etter åndemaneren - Dansk/norsk historisk roman - Lånt papirbok privat (+ lånt ebok)

Lest i januar:
Tana French - Den mørke almen - Britisk krim - Lyd Storytel
Thomas Karlsen - Hoppuka - Norsk sportsdokumentar - Lyd Storytel
Gustafson & Kant - Singöspionen - Svensk krim - Lånt lydbok BookBites
Audun Dybdahl - Klima, uår og kriser i Norge - Norsk dokumentar - Lyd Storytel
Chris Tvedt - Djevelen i detaljene - Norsk krim - Lånt ebok BookBites
Arnaldur Indriðason - Den tause moren - Islandsk krim - Lånt lydbok BookBites
Are Kalvø - Meininga med livet eller: Yes sir I can boogie - Norsk humor - Lånt ebok BookBites

Påbyrja i januar, fullførast i februar:
Hans Olav Lahlum - Sneen var ren - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Max Seeck - Heksejakt - Finsk krim - Kjøpt lydfil


5 lyd, 1 papir, 2 ebøker
5 lånt, 3 abonnement
4 krim, 1 historisk roman, 2 dokumentarar, 1 humor
4 norske, 1 dansk-norsk, 1 svensk, 1 irsk, 1 islandsk
7 menn, 1 kvinne
"Nye" forfattarar: Gustafson, Kant, Dybdahl

Januar vart ein lesemånad på det jamne, totalt sett. Ingen av dei andre bøkene eg las kunne måla seg med den leseopplevinga Etter åndemaneren gav meg. Det var då heller ikkje å forventa.

Den mørke almen er forsåvidt ei interessant og velskriven historie, men aaaaltfor lang og treg. Så den vart eg skuffa over. Med Den tause moren var det egentleg omvendt: Etter å ha lest nokre skikkeleg trege Indridason-bøker tidlegare, var denne overraskande bra. 

Eg har alltid vore sportsinteressert, så Hoppuka (om den tysk-austerrikske hoppveka) var ei interessant bok. Her får ein både reiseskildring, nostalgi og funfacts. Eg trudde denne Karlsen var ny forfattar for meg, men så viste det seg at han er mannen bak den svært gode biografien om Claus Lundekvam.

Moroklumpen Are Kalvø leverer som alltid. Denne gongen med Meininga med livet. Eller: Yes Sir, I can boogie og er "eit forsøk på å forstå vår tid og finne meininga med livet gjennom den popmusikken folk i Noreg har høyrt på dei siste femti åra". Det handlar her om den popmusikken folk faktisk har høyrt på – og ikkje den dei påstår at dei har høyrt på, noko Kalvø meiner er to heilt ulike ting. 

"Når eg les oppvekstromanar frå den tida eg sjølv vaks opp, då stussar eg alltid over at hovudpersonane gjerne høyrer på sånt som The Smiths. Vi høyrde ikkje på The Smiths. Vi høyrde på T’Pau. Det var omtrent tjue stykke i Noreg som høyrde på The Smiths på åttitalet. Alle har vorte forfattarar."

25. januar 2022

Vinterlesing: Nordisk krim

I desse mørke vintermånadene høver det bra med krimlesing. Det slår meg ofte kor mangfaldig krimsjangeren er, med tanke på kvalitet, innhald og skrivestil. Nedanfor kjem nokre eksempel på dette mangfaldet. 

Fyrst: Norsk krim, og ein veteran innan sjangeren.

Djevelen i detaljene av Chris Tvedt
Gyldendal 2021
370 sider
Lånt ebok BookBites

OK advokatkrim, og eit gjensyn med både forsvarsadvokat Brenne og etterforskar Matre, dei to figurane denne forfattaren har skapt. Dette er såleis bok 9 i Mikael Brenne-serien og bok 4 i Edvard Matre-serien.

Sjølve plottet er passe finurleg med enkelte overraskande vendingar. Etter ein litt treg og omstendeleg fyrste halvdel av boka tek det meir av i andre del, med fleire dramatiske scener. Handlinga vert oppfatta som både aktuell og truverdig, men likevel er det noko tamt og tregt over det heile.  
Terningkast 4-.


Så nokre svenske innslag.

Polarsirkelen av Liza Marklund
Cappelen Damm 2021
319 sider
Lånt papirbok privat

Lovande fyrste bok i ny serie (eller trilogi) frå dama bak den kjende Annika Bengtzon-serien. Handlinga er lagt til Nord-Sverige, eit landskap me kjenner frå diverse andre krimseriar. Handlinga vekslar fint mellom fortid (1980) og notid (2019). Eit likfunn i notid vert knytt til ei forsvinningssak i fortid og dermed nye møte mellom folk som ikkje har sett kvarandre på lang tid. 

Boka byr på gjenkjennande tidsbilete og presise karakteristikkar. Ikkje alt er like truverdig eller sannsynleg, men eg tykkjer likevel at plottet heng saman. Marklund skriv godt, og det er tydeleg at ho med denne boka er på "heimebane". 
Terningkast 4+.


Siste spiker av Stefan Ahnhem
Aschehoug 2021
Speletid 12:30
Lånt lydbok BookBites

Eg fekk eit dårleg fyrsteinntrykk av Fabian Risk-serien, men endra raskt meining og fekk etter kvart verkeleg sans for denne serien. Her får ein grøss og gru, motbydelege drap, utspekulerte gjerningspersonar og spenning frå fyrste til siste side. 

Ahnhem held fram med å utsetja dei stakkars karakterane sine for utfordringar, påkjenningar, sorger og bekymringar. Av og til vert det så voldsomt at det nærmar seg det parodiske. Men - eg likar skrivestilen hans og likar at han "leikar seg"; med alle krumspringa sine utfordrar han både lesaren og sjangeren. Boka er ganske rå og brutal, men har også høg underhaldningsfaktor. Her blir ein nesten andpusten av spenning og skvett til av dei uventa vendingane. Og antagonisten - han er ein av dei mest ufordragelege eg nokon gong har støtt på.

Om du har høve til strekklesing vil eg anbefala lydboka. Ivar Nergaard les på sedvanleg stødig og engasjerande vis. 
Terningkast 5.


Singöspionen av Anders Gustafson og Johan Kant
Lind & co. 2021
Speletid 13:16
Lydbok Storytel

Så over til noko heilt anna; skjærgårdskrim - og ei middelmådig leseoppleving. Begge forfattarane er nye for meg, og eg vil påstå at boka deira er ei krimbok for nybyrjarar; enkel og lettlest som ho er. Her finst enkelte actionscener, men mest av alt er det klisjéar, trivialitetar og overforklaringar. Ofte er det meir turistreklame enn krim, slik som i Sandhamn-serien

Eg må likevel innrømma at eg til ein viss grad vart sjarmert av hovudpersonen Solbritt og måten ho opptrer på. Elles er det ikkje så mykje å skryta av, og ikkje vart boka avslutta skikkeleg heller. Det er lagt opp til at ein "må" halda fram med lesinga i neste bok, men eg giddar faktisk ikkje meir. Opplesaren av lydboka er heller ikkje spesielt bra. Terningkast 3-.


Til slutt ein islandsk veteran:

Den tause moren av 
Arnaldur Indriðason
Cappelen Damm 2021
Speletid 9:15
Lånt lydbok BookBites

Bok nummer 3 i Konrad-serien. Eg har ikkje lest dei to fyrste, men har tidlegare lest fleire bøker av denne forfattaren. Arnaldur er som alltid god på melankolsk stemning og karakteroppbygging. Når det gjeld tempo og engasjement kan det av og til bli litt langtekkeleg og uspennande. 
I denne boka handlar det om to gamle saker og ei ny sak - og steg for steg får me vita korleis desse sakene heng saman. Konrad er ein samansett person og ein sympatisk protagonist. Like grublande som Erlendur (frå Arnaldur sin mest kjente serie), men ikkje så depressiv.
Den tause moren er ei roleg, velskriven og trist bok til terningkast 4+.

15. januar 2022

Bokomtale: Etter åndemaneren av Kim Leine

Cappelen Damm 2021
844 sider
Lånt papirbok privat + lånt ebok BookBites

Eg byrja leseåret 2022 med ein skikkeleg murstein - og for ei leseoppleving! Avslutninga på Kim Leine sin grønlandstrilogi vart like storarta som forventa. 
Dei som kjenner meg og lesesmaken min veit at eg les mykje krim og trivst med det. Men dei bøkene som gir meg mest er svære historiske romanar fylt med interessante karakterar og dramatisk handling. Slik som denne boka.

Det er ein trilogi dette, men den er ukronologisk og bøkene heng berre lauseleg saman. Ein treng altså ikkje å lesa Profetene i Evighetsfjorden og Rød mann/sort mann før denne.
Etter åndemaneren er ikkje (fullt) så stinkande rå og brutal som dei to nemnde bøkene. Ho kan dermed framstå som litt "tam", men det er sanneleg rikeleg med ubehagelege scener også i denne boka. Ho har dessutan andre kvalitetar; levande skildringar, fargerike personar, truverdig handling og mørk humor.

Handlinga er lagt til Grønland og Danmark på 1880-talet. Danskar busette på Grønland såg nok framleis på seg sjølve som "siviliserte" og på grønlendarane som "ville hedningar" på den tida, men enkelte fekk etter kvart ei noko anna haldning til urbefolkninga. Mykje hadde endra seg sidan Egede starta misjoneringa si på 1720-talet. 
Slutten av det 19. hundreåret var óg tida for dei store polarekspedisjonane, og i denne boka får me lesa mykje om ein heilt spesiell ekspedisjon som fann stad på Grønland i 1883-85; Gustav Holm sin konebåt-ekspedisjon. Målet med forskingsreisa var å finna ut meir om natur, geografi, kultur og levemåte, på den til då uutforska austkysten av øya. Det vart ein vellukka ekspedisjon; faktisk kom fleire tilbake enn det reiste ut. Ekspedisjonen vart godt dokumentert for ettertida, både av ekspedisjonsleiaren sjølv og av "blandingen" Hanseeraq; han som leia grønlendarane (flest kvinner) som deltok. Denne dokumentasjonen er utgangspunkt for ein av handlingstrådane i Etter åndemaneren.

Dei mange "blandingane" rundt om på koloniane på Grønland var ei følgje av at mange barn vart fødde utanfor ekteskap (av grønlandsk mor og dansk far, aldri omvendt - og faktisk registrerte som "blanding" i folketeljingane) og desse folka vart gjerne sett ned på av begge partar. Ein av dei er altså Hanseeraq - ein verkeleg historisk person som er ein av forteljarstemmene i boka. Trass i at han (også) har eit dansk namn ser han på seg sjølv som rein grønlendar og nektar t.d. å snakka dansk sjølv om han faktisk kan språket.

Usikre farskap og uklare søskenforhold er eit gjennomgåande tema i boka. To andre forteljarstemmer tilhøyrer Jens - Hanseeraq sin nevø - og Sara - Hanseeraq si dotter. Begge desse er fiktive, og for begge sin del handlar det mykje om å finna sin eigen identitet og dei kampane dei må ta i samband med det. Jens dreg til København for å finna far sin. Saman med to andre har faren nemleg funne gull på Grønland, og det er muleg at gullet er oppbevart i København. Med sin  blandingsbakgrunn finn ikkje Jens seg til rette i Danmark. Ikkje finn han noko gull og ikkje finn han far sin heller. Han får heller ikkje ordentlege vener, men den einsame unge mannen vert dregen inn i det dekadente homsemiljøet rundt diktaren Herman Bang. Dette skal føra til både vanskelege forhold og dramatiske hendingar - og det skal gå lang tid før han får venda tilbake til Grønland. 

Forfattaren dreg også ein tråd framover nesten mot "vår eiga tid", i alle fall til året 1953 då Grønland fekk status som amt og dermed vart ein likeverdig del av den danske nasjonen. Åndemanaren Aappaluttoq, som me også "traff" i forrige bok er "med", men tek ikkje altfor mykje plass. Den mystiske gullbehaldninga er elles det som knyter handlingstrådane saman.

Det var kort oppsummert og noko overfladisk om litt av handlinga i den siste delen av Grønlandstrilogien. Etter åndemaneren er jo veldig omfattande med sine 844 sider, og lesinga tek si tid. Det er ei "bredt anlagt" forteljing om store kulturmotsetnader og voldsomme naturkrefter. Det handlar om galskap og ondskap, overgrep og incest, og om skam, skuld og anger. Likevel er boka ganske lettlest - og veldig interessant.
Boka kryp liksom under huda på deg, ho gjer deg opprørt og sjokkert, men er samstundes underhaldande og spennande. Det er ei bok som spelar på mange ulike kjensler - og sjølv måtte eg ta enkelte pausar undervegs. 

Kim Leine er norsk og busett i Danmark. Han skriv på dansk, overset/gjendiktar til norsk og utgir bøkene parallellt. På den måten skjønnar me at bøkene hans er uvanleg grundig gjennomarbeida. I tillegg må han ha hatt ein svær jobb med bakgrunnstoff og research. Grønlandstrilogien er på alle måtar eit stort verk og ein gedigen litterær prestasjon. 

Eg er ufatteleg "gjerrig" med 6'arane mine. I fjor ga eg kun èi bok dette terningkastet.
Men eg har gitt alle bøkene i denne trilogien terningkast 6.
Det seier sitt!
Anbefalast på det sterkaste!

Eg lånte og las papirboka i starten, men undervegs og tilfeldigvis vart eboka ledig i BookBites, så eg fekk fullført boka på iPad'en. Det var bra - ei papirbok i denne storleiken er veldig upraktisk.

2. januar 2022

Oppsummering desember 21

Påbyrja i november, fullført i desember:
Aslak Nore - Havets kirkegård - Norsk krim - Lånt ebok BookBites
Nils Johan Stoa - Kjødets lyst - Norsk historisk/dokumentar - Lyd Storytel

Lest i desember:
Jørgen Jæger - Dommen - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Stefan Ahnhem - Siste spiker - Svensk krim - Lånt lydbok BookBites
C.J. Tudor - De andre - Britisk krim - Lånt papirbok biblioteket
David Baldacci - Hjem til jul - Amerikansk roman - Lyd Storytel
Liza Marklund - Polarsirkelen - Svensk krim - Lånt papirbok privat
Val McDermid - Mord til jul - Britisk, krimnoveller - Lånt lydbok BookBites
Bergsveinn Birgisson - Mannen fra middelalderen - Islandsk, dokumentar/biografi - Papirbok fått i julegåve
Anne B. Ragde og Unni Lindell - Juleglede - Julehefte/ div. tekstar - Lånt privat

Påbyrja i desember, fullførast i januar:
Kim Leine - Etter åndemaneren - Dansk/norsk historisk roman - Lånt papirbok privat


4 lyd, 5 papir, 1 ebok
6 lånt, 3 abonnement, 1 fått
5 krim, 1 krimnovellesamling, 1 juleroman, 1 julehefte, 1 dokumentar, 1 biografi/dokumentar
4 norske, 2 svenske, 2 britiske, 1 amerikansk, 1 islandsk
6 menn, 5 kvinner
"Nye" forfattarar: Stoa, (Birgisson)

Det vart 10 leste bøker i desember. Det er eg nøgd med, men eg var ikkje like heldig med tanke på "utbyttet" denne gongen. Det unormalt høge snittet i november (4,5) vart følgd av eit snitt på 3,9 i årets siste månad. Men for all del - dei tre terningkast 5-bøkene er veldig gode. 

Særleg positivt overraska vart eg av Mannen fra middelalderen. Boka er ein biografi om Tormod Torfæus og ein dokumentar om tidlegare tiders historiegransking og -samling. Eg fekk boka til jul og var i utgangspunktet litt skeptisk, sidan eg har "prøvd meg" på forfattaren tidlegare utan hell. ('Svar på brev frå Helga' som eg avbraut etter nokre titals sider) 

Dokumentaren Kjødets lyst (true crime frå gamle dagar) er også interessant lesing. 

Eg veit ikkje heilt kva eg skal sei om David Baldacci sin juleroman. Eg forventa meg noko action/thriller-aktig frå denne forfattaren, men det eg fekk var ei klissete historie, som juleromanar gjerne er. Eller kanskje boka er ein parodi på slike bøker, og som eg ikkje forsto?

Val McDermid beherskar (også) novelleformatet, og eg har stort sett kosa meg med Mord til jul. Nokre rare avslutningar på enkelte av novellene trekker likevel ned.

Så. Då var eg ferdig med 2021, også her på bloggen - og eg ser fram til eit nytt og bra leseår i 2022.