Norsk krim 2026 del 3

I dette innlegget kan du lesa vurderingar eg har gjort meg om tre ferske norske krimbøker. Dette er tre svært ulike bøker som viser litt av spennvidda innan denne sjangeren. Det er interessant at tematikk, stemning, skrivestil, spenningsnivå og grad av realisme er så forskjellig.

I forrige samleomtale skreiv eg at Karin Fossum er i ein klasse for seg. Det same kan seiast om Jo Nesbø.
Men:

Nådeskudd av Jo Nesbø
Aschehoug 2026
451 sider
Lånt papirbok privat

Oppbygginga er upåklageleg, plottet er genialt, drapa er makabre og skrivestilen er sjølvsikker og typisk Nesbø.
Nesbø er unik i norsk og nordisk målestokk. Kanskje også i verda. Så kvifor er eg ikkje meir begeistra over Nådeskudd enn det eg faktisk vart?

Det skuldast framfor alt at forfattaren sjølv - etter 13 knallgode bøker om Harry Hole - har lagt lista så skyhøgt, og at eg som lesar har tilsvarande høge forventningar. Eit anna ankepunkt er den raude tråden i romanen, sjølve bakteppet - eller filmkulissane, om eg skal halda meg til tematikken i boka. Det handlar nemleg gjennomgåande om film og ulike filmreferansar. Store deler av handlinga er lagt til filmmiljø og boka inneheld mange begrep, detaljar og utgreiingar som har med film og filmbransjen å gjera. Både gjerningsperson, offer, mistenkte og motiv finn me óg i det nemnde filmmiljøet.
For filmnerdar er temaet midt i blinken. For meg traff det aldri. Eg er lite interessert og ser nesten aldri på film (lenger). 

No må det likevel seiast at eg tykte det vart ei bra spennande leseoppleving. Sjølvsagt; Nesbø kan seriekrimfaget og brukar både kjende og meir ukjende verkemidlar for å fanga lesaren si merksemd.  Hovudpersonen framstår som edru og skjerpa i denne boka. Hyggeleg det, sjølv om eg må innrømma at eg finn den mørkare og meir destruktive versjonen av Harry Hole meir interessant. Nådeskudd byrjar dramatisk og endar likeeins, med ei løysing som er noko søkt og oppkonstruert. 

Eg pleier alltid å "sluka" Harry Hole-bøkene, men lesinga av denne boka gjekk overraskande tregt. Så med dette seier eg "god betring" til Jo Nesbø og ser fram til bok nummer 15. Ein teaser på slutten tyder nemleg på at det kjem meir. 
Terningkast 4.

Sparknekt av Gert Nygårdshaug
Cappelen Damm 2026
299 sider
Lånt ebok Biblio

Gert Nygårdshaug (80) leverer framleis. Fredric er frisk og rask og i balanse, Skarphedin er deprimert og einsam etter hendingane i forrige bok Den tredje engelen. Fleire kompliserte drapssaker får likevel Skarphedin Olsen på bana igjen. Det finst knapt ein meir eksentrisk etterforskingsleiar, heller ikkje i litteraturen, men Olsen har visse likskapstrekk med Fred Vargas sin Jean-Baptiste Adamsberg.

Bokserien om Fredric Drum og Skarphedin Olsen er heilt spesiell; underhaldningskrim med fantasifulle overraskingar og absurde vendingar. Sparknekt er bok nummer 14 i serien, men kronologisk er boka den nest siste. Rødsonen, bok nummer 10, er den siste om ein tenkjer kronologi. Alternativt kan ein starta med nummer 10 og halda fram med nummer 1, 2, 3 osv. Eller lesa dei hulter til bulter, slik eg har gjort. Dette er på fleire måtar ein ukronologisk serie.

Den fyrste boka i serien, Honningkrukken, kom ut for 30 år sidan, men Drum og Olsen er ikkje blitt særleg mykje eldre i Sparknekt. Eg har kosa meg med boka og ser på ho som mellom dei betre i serien. 

Mystikk og myter, arkeologiske gåter og hemmelege teikn er like naturlege i denne bokserien som politiarbeid og etterforsking. Når det gjeld Drum-bøkene må ein legga vekk krav om realisme og logikk, samt forventningar til tradisjonelle kjenneteign i krimlitteraturen. 
Terningkast 4+.

På stedet hvil av Martin Baldysz
Samlaget 2026
294 sider
Lånt ebok Biblio

Dette er "den vanskelege andreboka" etter den lovande krimdebuten Stille grender. Mange lesarar og kritikarar har hatt store forventningar til oppfølgjaren - som kan kategoriserast både som historisk krim, bygdekrim og psykologisk krim.

I den fyrste boka var handlinga lagt til ein avsidesliggande dal, i På stedet hvil er me i ein militærleir. Søskenparet Johan og Sonja har etablert Ryer detektivbyrå, og i den aktuelle saka skal dei prøva å finna ut kven som har teke livet av ein høgtståande offiser på Stormoen eksersisplass. Av spor kan nemnast personlege motsetnader, mystiske brev og manglande våpen. Me befinn oss i 1903 og sterke krefter jobbar for å få slutt på unionen med Sverige. Kan usemje om denne saka vera eit motiv? 

Johan er engasjert etterforskar som gjerne tek i bruk moderne etterforskingsverktøy som fingeravtrykk og fotografering. Sonja ser samanhengar frå ein annan synsvinkel og etterforskar frå utsida. Som kvinne har ho ikkje tilgang til militærleiren, så ho oppheld seg i det lokale gjestgiveriet. Boka er godt komponert og krimgåta er finurleg samanskrudd. Lesaren får sjå saka frå begge hovudpersonane sine perspektiv, og lesaren blir på den måten "invitert inn" i etterforskinga.

På stedet hvil byr på gode person- og miljøskildringar i eit lågmælt språk. Eg gav Stille grender ein blank femmar, denne gongen vart det eit lite knepp ned. Eg tykkjer boka manglar ein del av den nerven som den fyrste boka hadde.
Terningkast 4+.

Les meir:

Norsk krim 2026 del 1 

Norsk krim 2026 del 2

Oppsummering september 26

Påbyrja i august, fullført i september:
Håkan Nesser - Tilfellet G (Van Veeteren #10) - Svensk krim - [gjenlytting] 5
Sven Petter Næss - Svarte hull (Harinder Singh #7) - Norsk krim - Lånt ebok Biblio 4+

Lese i september:
Karin Fossum - Aller kjæreste (Eddie Feber #6) - Norsk krim - Lånt papirbok privat 5
Thomas Bagger - Sort mirakel (Task Force 14 #5) - Dansk krim - Lånt lydbok Biblio 5+
Eva Fretheim - Papirdukkene (Vigdis Malmstrøm #3) - Norsk krim - Lånt papirbok privat 3
Pascal Engman og Johannes Selåker - Nomaden (Skumringstimen #3) - Svensk krim - Lånt lydbok Biblio 5
Gert Nygårdshaug - Sparknekt (Fredric Drum #14) - Norsk krim - Lånt ebok Biblio 4+

Påbyrja i september, fullførast i oktober:
Jo Nesbø - Nådeskudd (Harry Hole #14) - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Tina Frennstedt - Dødens dans (Cold Case #5) - Svensk krim - Lånt lydbok Biblio

7 krim, 
3 lyd, 2 papir, 2 ebøker
7 lånt
4 norske, 2 svenske, 1 dansk
Nye forfattarar: -

Kun nordisk seriekrim og kun lånebøker denne månaden.

Bokhausten 2026 er godt i gang, og i september har eg lese tre av årets norske krimbøker (Fossum, Nygårdshaug, Næss) og er i skrivande stund i gang med den siste Harry Hole-boka. Svært ulike bøker, men alle er bra, kvar på sin måte. Utover hausten ser eg fram til å lesa dei nyaste bøkene til Unni Lindell, Heine Bakkeid, Ørjan Karlsson og Martin Baldysz, for å ta dei forfattarane eg likar best og/eller er mest nysgjerrig på. 

Sjølv om eg altså likte dei norske krimbøkene godt, vel eg i denne oppsummeringa å halda fram ei dansk og ei svensk bok. 

Eg las danske Thomas Bagger si femte (og avsluttande?) bok om David Flugt og Lucas Stage i Task Force 14. Sort mirakel er sterk og mørk, kompleks og skremmande aktuell, med masse action og spenning. Dei aller fleste uavklarte spørsmål og handlingstrådar frå dei tidlegare bøkene får ei oppklaring, men ein cliffhanger på slutten kan tyda på at det kjem meir. 

Det svenske forfattarparet Pascal Engman og Johannes Selåker står bak serien som heiter Skumringstimen. Nomaden er bok 3, og handlinga er lagt til 1996. Forlaget (Kagge) skriv at "Skumringstimen-serien gir en unik blanding av spenning, historie og samfunnsskildring. Perfekt for deg som liker krim med både dybde og driv." Eg kan stadfesta dette. Hovudkarakterane, politimannen Thomas og journalisten Vera, utfyller kvarandre når dei driv etterforsking på kvar sin kant. Serien har elles eit mangfaldig og rikt persongalleri, samt gjenkjennelege og gode tidsbilete. Eg ser fram til den fjerde boka, Albinoen.

Den største nedturen i månaden som gjekk var Papirdukkene, som er både langsam og uspennande. No har eg lese tre bøker i serien, og eg trur eg stoppar her. Etter mi meining er Fretheim oppskrytt og bøkene hennar overhypa.

Så litt bloggnytt.

Eg har fjerna statistikkmodulen og "populære innlegg"-modulen frå høgremenyen. Desse modulane skal i utgangspunktet visa bloggbesøk og gje lesarar ein peikepinn på kva innhald som rører på seg på bloggen. Eg har aldri stolt heilt på bloggstatistikken, - og no i det siste var det blitt heilt vilt, verre enn nokon gong før. Alt tyder på at datagrunnlaget bak statistikken er upresis og kunstig høgt. Det kan umuleg stemma at ein så lite profilert blogg som denne har hatt over 7000 visningar det siste døgnet eller at fleire gamle blogginnlegg frå 2013 har hatt fleire hundre visningar den siste veka. Eg har neppe hatt over ein million visningar totalt heller.

Eg spurde KI om dette, og "KI'en min", som sjølvsagt skriv på nynorsk, samanfattar det slik: "Blogger sin innebygde teljar er svært dårleg til å filtrere bort ikkje-menneskeleg trafikk. Kvar gong ein søkemotor indekserer sida di, eller automatiserte robotar (bots) skannar bloggen din, blir dette ofte talt som ordinære sidevisingar. Dette kan gjere at eldre innlegg brått gjer eit hopp i statistikken utan at nokon faktisk har lese dei."

Oppsummering juni 24

Påbyrja i april, fullført i juni:
Mona Ringvej - Landet mot nord - Norsk historisk dokumentar - Papirbok fått i julegåve

Påbyrja i mai, fullført i juni:
Arne Dahl - Misterioso (A-gruppen #1) - Svensk krim - Lyd Storytel
Inger Johanne Øen - Det du eier evig (Silja Frost #1) - Lånt ebok BookBites

Lese i juni:
Arne Dahl - Ondt blod (A-gruppen #2) - Svensk krim - Lyd Storytel
Sigbjørn Mostue - Skyggefolket (Even Stubberud #3) - Norsk krim - Lånt ebok BookBites
Arne Dahl - Blind jakt (A-gruppen #3) - Svensk krim - Lyd Storytel
Arne Dahl - Europa blues (A-gruppen #4) - Svensk krim - Lyd Storytel
Gert Nygårdshaug - Skomakeren (Melkior Mussenden #4) - Norsk roman - Lånt ebok BookBites
Arne Dahl - Skjulte dyp (A-gruppen #5) - Svensk krim - Lyd Storytel
Sarah Penner - Giftmakersken - Amerikansk roman - Lånt papirbok privat

Påbyrja i juni, fullførast i juli:
Arne Dahl - En midtsommernattsdrøm (A-gruppen #6) - Svensk krim - Lyd Storytel
Mona Ringvej - Dronning Ingerids land - Norsk dokumentar/biografi - Lånt ebok BookBites

5 lyd, 2 papir, 3 ebøker
4 lånt, 1 fått, 5 abonnement
7 krim, 2 andre romanar, 1 sak
5 svenske, 4 norske, 1 amerikansk
Nye forfattarar: Ringvej, Øen, Penner

Blogging og omtalar vart det minimalt med i juni, men eg har fått lese ein heil del! Det vart ein noko spesiell lesemånad i og med at eg (gjen)las 5-6 bøker i same krimserie. Serien består av totalt 11 bøker og dei resterande 5-6 skal lesast i løpet av juli. Denne type strekklesing har eg ikkje gjort før "i bloggtid", men eg har lese heile krimseriar i løpet av kort tid tidlegare. Leseopplevinga blir meir intens når ein les på ein slik måte, - men det passar naturlegvis ikkje for alle seriar. Serien må vera ekstraordinær - som serien om A-gruppen er. Ein lang serieomtale kjem seinare i sommar. 

Skyggefolket er ein ny spennande actionkrim/thriller frå Sigbjørn Mostue. Bakteppet for handlinga er klima og miljø-problematikk og andre globale problemstillingar. Forfattaren er tydeleg engasjert og boka er skremmande aktuell.

Eg har brukt lang tid på Mona Ringvej si bok Landet mot nord. Her får ein presentert 22 personar frå ulike epokar, alle meir eller mindre representative for si tid. Boka krev at lesaren er tålmodig, men er både lærerik og interessant. Så interessant at eg no har starta på ei ny bok av same forfattar. Les gjerne Knut Hoem si bokmelding.

Så over til det som ikkje fall i smak.

Giftmakersken har ein spennande tittel og eit veldig pent omslag, men det er egentleg det einaste positive eg kan sei om denne boka. Historia frå fortida er OK, men notidshistoria er rett og slett svak og har eit irriterande dameromanpreg. Styr unna denne!

Det du eier evig er egentleg grei til å vera debutbok. Øen skriv godt, men historia blir litt flat og for omstendeleg. Kvardagskrim treng ikkje vera kjedeleg, men denne boka er faktisk det. 

Skomakeren er ikkje Nygårdshaug på sitt beste, for å sei det slik. Det betyr ikkje at det er ei dårleg bok, for her er både humor og alvor og forteljarglede. Men med tanke på tidlegare bøker frå denne forfattaren har ein visse forventningar - som ikkje vart innfridde ved dette høvet. Eg tykkjer framfor alt han han gjentek seg sjølv for mykje i denne serien (Klokkemakeren, Nøkkelmakeren, Regnmakeren)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 

Kort halvårsstatistikk

• 51 bøker, fordelt slik på sjanger:
  - 33 krim- og spenningsromanar
  - 5 andre romanar
  - 1 novellesamling
  - 12 sakprosa, av dei 5 biografiar
• 29 lydbøker, 14 ebøker, 9 papirbøker
• 29 lånt, 21 Storytel-abonnement, 1 fått
• 21 svenske, 20 norske, 5 britiske, 2 danske, 1 islandsk, 1 fransk, 1 amerikansk

Oppsummering november 22

Påbyrja i oktober, fullført i november:
Gert Nygårdshaug - Quintessence - Norsk roman - Lånt ebok BookBites
Jens Henrik Jensen - Gladiator - Dansk krim - Lånt lydbok BookBites

Lest i november:
Kim Leine - Karolines kjærlighet - Dansknorsk roman - Lånt ebok BookBites
Alfred Fidjestøl - Mine kamper - Biografien om Drillo - Norsk biografi - Lyd Storytel
Knut Nærum - Sitt ned og hold kjeft - Norsk humor/satire - Lyd Storytel
Kerstin Ekman - Løpe ulv - Svensk roman - Lånt papirbok privat
Emelie Schepp - Bjørnen sover - Svensk krim - Lånt lydbok BookBites
Jane Casey - Oppgjør - Britisk krim - Lyd Storytel

Påbyrja i november, fullførast i desember:
Torkil Damhaug - Hund uten grav - Norsk krim - Lånt ebok BookBites
Tomm Kristiansen - Afrikanske fortellinger - Dokumentar/ Personleg beretning - Lyd Storytel

5 lyd, 2 ebøker, 1 papir
5 lånt, 3 abonnement
3 krim, 3 andre romanar, 1 biografi, 1 humor
3 norske, 2 svenske, 1 dansknorsk, 1 dansk, 1 britisk
5 menn, 3 kvinner
"Nye" forfattarar: Fidjestøl

November vart ein lesemånad på det jamne; 8 fullførte bøker og greie leseopplevingar. 

Månadens høgdepunkt: Løpe ulv, utan tvil. At boka vart nominert til Nordis Råds litteraturpris er ikkje ufortent. Bloggomtale kjem.
Biografien om Drillo likte eg óg veldig godt, men så er eg vel å merke meir enn gjennomsnittleg fotballinteressert. Fokus i boka er (mest) på fotballkampar og ikkje (så mykje) på mennesket Egil Olsen.

Månadens nedtur: Sitt ned og hold kjeft av Knut Nærum. Ironisk om sjølvtillit og sjølvhjelpsbøker. Litt humring og gode poeng innimellom, men sidan boka kom ut i 2010 har ho gått ut på dato. 
Oppgjør - bok 2 i Meave Kerrigan-seiren - vart eit knepp ned frå forrige bok. Krimhistoria er OK, men boka inneheld altfor mykje uinteressant fyllstoff som burde vore luka vekk.

"Eitt knepp ned" vart det også for forfattarane Kim Leine, Gert Nygårdshaug, Jens Henrik Jensen og Emelie Schepp. Bra bøker for all del, men dei har alle levert betre ved tidlegare høve.
Omtale av Quintessense er alt publisert. Omtale av Karolines kjærliget kjem. Og kanskje dei andre blir med i ein kommande samleomtale.

Eg er i skrivande stund i gang med to veldig bra bøker, så årets siste lesemånad byrjar i alle fall bra. 

Bokomtale: Quintessence av Gert Nygårdshaug

Cappelen Damm 2022
247 sider
Lånt ebok BookBites

Gert Nygårdshaug (f. 1946) debuterte alt i 1966 og dette er den 43. boka han har gitt ut. Den nye boka hans har ein heilt uforståeleg tittel, - noko som var med på å gjera meg veldig nysgjerrig. Det er alltid stas med ny bok frå Nygårdshaug, men så veit ein liksom aldri kva han kan finna på. Eg har erfart fantastiske leseopplevingar - men også små nedturar når det gjeld bøkene hans.

Det er nokre element som alltid er med i Nygårdshaug sine bøker: Klima og miljø-problematikk, astronomi og gastronomi. Samt sære/rare namn på karakterane og gjerne kjempelange setningar med berre semikolon og komma. Dette siste er det ikkje så mange eksempel på i denne boka, så ho er lett å lesa. Men kjærleiken til naturen, fascinasjonen for stjerner, galaksar og universet og interessa for god mat og godt drikke - alt det er i høgste grad til stades i Quintessence.

Hovudperson i boka er Olion Soleng. Han er barnebarn av Gotvin Soleng som me møtte såvidt i Afrodites basseng og som er hovudperson i Prost Gotvins geometri og Fortellernes marked. Det er såleis ein fordel å ha eit visst innblikk i Nygårdshaug sitt forfattarskap før ein les Quintessence. Då skjønnar ein også at ein må vera open for surrealistiske krumspring og usannsynlege hendingar. 

Tilbake til Olion. Han er 33 år, jobbar på statsministerens kontor og er fullstendig upolitisk. Men så, på ein av dei aller fyrste sidene skjer det noko: Den overvektige fru statsminister døyr i ei bisarr ulukke rett framfor augene på Olion og nokre andre sjokkerte vitne. Denne hendinga vert starten på eit nytt liv for Olion; eit nytt liv der han opplever fleire uforklarlege ting, der han møter ei ung kvinne som han blir betatt av og der han reiser tilbake til forfedrane sin heimstad. Og der den tidlegare så upolitiske Olion plutseleg befinn seg midt i ein politisk demonstrasjon med parolen "nei til monokulturelt landbruk!"

Elles er det ikkje så enkelt å gje noko handlingsreferat, for utover at Olion flyttar til Nord-Østerdalen skjer det egentleg ikkje så veldig mykje. Det er lite framdrift; det er tankar, prat, pludring og kvardagar - og enkelte pussige situasjonar. Undervegs får ein også, som vanleg frå denne forfattaren, stadig nye miniforedrag om ulike forhold. Romantikk og erotikk er det også plass til, samt nokre velfortente spark til byråkratar og politikarar.

Men den generelle bodskapen i denne boka, som i tidlegare Nygårdshaug-bøker, er dette: å ta vare på jorda og naturen og å ha respekt for framande kulturar og urfolk sine verdiar.

Når Nygårdshaug vender seg til lesarane sine på Facebook er gjerne overskriftene: Sprute mitt blekk! Juble min penn! Daske mitt tastatur! Eg set pris på den sprudlande forteljargleda, den leikne fantasien og den sære humoren.

Så ja - eg kosa meg medan eg las denne boka, nesten heilt til slutt. For den opne og brå avslutninga fann eg ikkje heilt ut av. Kanskje eg må låna boka ein gong til og lesa det siste kapittelet på nytt? Eg forstår framleis ikkje kva "quintessence" betyr.. 

Oppsummering oktober 21

Påbyrja i september, fullført i oktober:
Val McDermid - Brennende hat - Britisk krim - Lyd Storytel
Kristina Ohlsson - Stormvakt - Svensk krim - Lånt papirbok privat

Lest i oktober: 
Val McDermid - Dødes tale - Britisk krim - Lyd Storytel
John Harvey - Stilleben - Britisk krim - Lyd Storytel
Abid Raja - Min skyld - Norsk sjølvbiografi - Lånt ebok BookBites
Cara Hunter - I mørket - Britisk krim - Lånt ebok BookBites
Heine Bakkeid - St. Avenger - Norsk krim - Lånt lydbok BookBites
Gert Nygårdshaug - Den grønne øya - Norsk roman - Lånt ebok BookBites
William Shaw - Dødeland - Britisk krim - Lyd Storytel
William Shaw - Gravens hemmeligheter - Britisk krim - Lyd Storytel

Påbyrja i oktober, fullførast i november:
Jens Henrik Jensen - Mørke menn - Dansk krim - Papirbok fått i gåve
Kaveh Rashidi - Kanskje du er frisk? - Norsk fakta - Lyd Storytel

6 lyd, 3 ebøker, 1 papirbok
5 lånt, 5 abonnement
8 krim, 1 roman, 1 biografi
3 norske, 6 britiske, 1 svensk
6 menn, 4 kvinner
"Nye" forfattarar: Raja

Oktober vart ein ny lesemånad på det jamne. Ein haug med britisk krim, pluss eitt norsk og eitt svensk innslag innan same sjanger. Pluss ein sjølvbiografi og ein roman. Av dei ti bøkene var det berre ei papirbok. Eg er (som så mange andre) ein lesar som gradvis har endra lesevanar og format; frå papir til ebok og lydbok.

Nesten berre terningkast 4-bøker altså, og eg føler at den eine 4'aren må forklarast. Det gjeld Den grønne øya av Gert Nygårdshaug. 
Det er (egentleg) ei veldig god bok, ei kort og lettlest forteljing med eit alvorleg tema til ettertanke. "Normalt sett" ville eg nok gitt den ein 5'ar. Men dette er frå ein forfattar som har produsert SÅ mykje bra - alt frå Honningkrukken til Mengele Zoo, frå Fortellerens marked til Den tredje engelen - og eg forventa noko meir. Meir originalitet, meir kompleksitet, meir absurd humor, meir uforutsigbart innhald. Det var altså mine høge forventningar som gjorde at eg landa på terningkast 4 i dette tilfellet. 

Abid Raja får terningkast 5. Ikkje fordi han skriv så eksepsjonelt godt, men fordi han er så grenselaust open og ærleg og fordi han syner ei uvanleg evne til sjølvinnsikt. Ein kan sei mykje om Raja; til dømes at han tek (for) mykje plass, - men dette er han veldig klar over sjølv. Og i boka får me vita kvifor. Eg trur Min skyld - en historie om frigjøring er den mest leseverdige politiske sjølvbiografien eg har lest nokon gong. 

I november skal eg lesa ei anna bok som eg har skyhøge forventningar til, og som eg er veldig spent på. Det er Gunnar Staalesen si oppfølgingsbok av hundreårstrilogien; 2020 Post festum. No er det omlag 20 år sidan eg las den nemnde trilogien (1900 Morgenrød, 1950 High Noon og 1999 Aftensang) og den tilhøyrande Hundreårsboken (som er ei "handbok" med kart, slektstavler og bilete knytt til trilogien) - og det er begrensa kva eg hugsar av innhaldet. Det eg hugsar - og veit - er at eg var vilt begeistra for bøkene den gongen og at eg alltid tenkjer på dei som nokre av mine absolutte favorittar.

Norsk krim 2020 del 2

Som eg skreiv i det fyrste samleinnlegget om norsk krim 2020, så er det ein uvanleg sterk norsk krimhaust i år. No har eg lest nokre fleire bra bøker innan denne kategorienen, og her er mine vurderingar av dei. 

Dei fem forfattarane nedanfor har ulik "fartstid" og krimforfattar-røynsle, men har det til felles at dei har "levd ei stund". Men jamnleg leverer dei nytt, spennande og underhaldande lesestoff, til glede for oss som er glade i krim. 

Bastarden av Øistein Borge
Cappelen Damm 2020

303 sider

Lånt papirbok biblioteket

Borge krimdebuterte i 2016, med suksess. Serien om Bogart Bull har fått ros av anmeldarar og er godt likt av krimlesarar. Bastarden er fjerde bok i serien.

Boka er velskriven og har, som dei tidlegare i serien, eit internasjonalt preg. Denne gongen er handlinga lagt til Mallorca, men me skal også innom Romania og Argentina. Ein tråd går bakover til krigens dagar og følgjene av jødeforfølgingar og Holocaust. Denne sidehistoria har sjølvsagt samanheng med Bogart Bull sitt oppdrag, som er å finna ein person og ein gjenstand som er forsvunnen. Etter kvart skjer det fleire urovekkande hendingar som har tilknytning til oppdraget. 

Pluss for godt og stødig språk og for at boka er passe lang. Terningkast 4+.

Dykket av Frits de Bourg

Vigmostad Bjørke 2020

299 sider

Lånt papirbok biblioteket

Denne forfattaren debuterte i "godt vaksen alder" med fyrste bok i serien om Nicolay Wolff i 2013. No er me komne til bok nummer 5. Dette er retrokrim; handlinga er lagt til Drammensdistriktet på 1950 og -60-talet.

Det er noko klaustrofobisk å lesa om dykking; ei ubehageleg spenning ligg i bakhovudet heile tida medan ein les. Her er då også handlinga lagt til året 1960, då teknologien innan dette feltet var annleis enn i dag. I tillegg er dykkeoppdraget ekstremt farleg sidan det handlar om eit skipsvrak fullasta med granatar - og muligens andre ting.

Med Dykket har de Bourg skrive ei interessant forteljing med truverdige karakterar og gode tidsbilete. Terningkast 4.

Assistenten av Kjell Ola Dahl
Aschehoug 2020

410 sider

Lånt ebok BookBites

Her skal me endå eit stykke bakover i tid; til mellomkrigstida - og dermed kan denne kategoriserast som historisk krim. Boka er frittståande og inngår ikkje i nokon serie. Dahl har vunne Rivertonprisen to gonger og har vore ein av mine norske krimfavorittar i lang tid.

Handlinga går føre seg på to tidsplan; ein "notidstråd" i 1938 og med enkelte tilbakeblikk på åra 1925-25. Dei mest sentrale karakterane er privatetterforskar Ludvig Paaske og assistenten hans, Jack Rivers. Begge har ei fortid; Paaske som politimann og Rivers som småkriminell. Ein dag har ei vakker kvinne eit oppdrag til dei og brått vert hendingar frå fortida igjen aktuelle.

Boka har imponerande gode miljøskildringar; tidsbileta er levande, interessante og realistiske. Det er stemningsfullt, dystert og langsamt. Språket er både stødig og tidsriktig, men noko repeterande. Ein ekstra omgang med redigering ville gjort seg. Terningkast 4+.

Nabovarsel av Unni Lindell

Capitana 2020

418 sider

Lånt papirbok privat

Den svært erfarne, produktive og allsidige Unni Lindell presenterer her ein ny hovudperson, den ferske politikonstabelen Lydia Winther - også kalla Snø. I starten er det forvirrande/rart med ein person med eit slikt namn, men det går seg til. "Universet" er elles det same som i bøkene om Cato Isaksen og Marian Dahle. 

Starten er herleg skummel, og me skjønnar alt frå fyrste stund at både nabovarslaren Sonja og hovudpersonen Snø kjem til å møta utfordringar. Mi største innvending når det gjeld handlinga er at det er høgst merkeleg at uerfarne Snø er den som finn spor og oppdagar samanhengar som ingen andre ser. Men - dersom ein godtek dette premisset er Nabovarsel ei bra bok. For meg vart det i overkant mange tilfeldigheiter, så eg klarar ikkje heilt å "tru" på det eg les.

Kanskje også denne boka ville blitt betre med ei grundig(are) redigering. Lindell har i alle fall etter mitt syn levert mykje betre ved tidlegare høve, så dermed "berre" terningkast 4 denne gongen.

Den tredje engelen av Gert Nygårdshaug

Cappelen Damm 2020

286 sider

Lånt ebok BookBites

Til slutt: Den desidert beste, mest originale og mest underhaldande boka i dette samleinnlegget. Nygårdshaug byr på eit nytt og etterlengta møte med dei herlege figurane Fredric Drum og Skarphedin Olsen. I denne 13. boka er fyrstnemnde kun ein bikarakter, medan Olsen er hovudperson, protagonist og sjef.

Nygårdshaug viser at han har ironi og humor, boblande forteljarglede og bisarr fantasi. Samt sin heilt eigne stil. Dei lange overskiftene (i parentes) oppsummerer innhaldet i kvart kapittel, utan at dei egentleg avslører noko som helst. Plottet er fantasifullt, til tider surrealistisk og med ganske elleville krumspring.

Den godaste Skarphedin Olsen, med sine uferdige tankeboblar og sine merkelege kollegaer kan berre samanliknast med éin annan litterær karakter: Fred Vargas sin Jean-Baptiste Adamsberg. (Men medan Adamsberg har to klokker på armen (som ikkje virkar), har ikkje Olsen noko armbandsur i det heile tatt. Han har berre den uvanen at han ser på den tomme armen sin (For å skjønna kor hysterisk morosamt dette er må du ha lest ein del av både Nygårdshaug og Vargas))

Nygårdshaug har då også sagt i eit intervju at denne boka er ein hommage (hyllest) til Fred Vargas. Det kan eg lika!

Eg kan også lika at forfattaren rettar spark og hint i fleire ulike retningar. For meg vart Den tredje engelen topp underhaldning! Terningkast 5.

Oppsummering oktober 20

Påbyrja i september, fullført i oktober:
Jørgen Brekke - Nå har natten alt - Norsk krim - Lånt ebok BookBites
S.J. Bolton - De utvalgte - Britisk krim - Lyd Storytel

Lest i oktober:
Tore Renberg - Tollak til Ingeborg - Norsk roman - Lånt ebok BookBites
Øistein Borge - Bastarden - Norsk krim - Lånt papirbok biblioteket
Anne-Britt Harsem - Den mørke hemmeligheten i Tysfjord - Norsk dokumentar - Lyd Storytel
Alex Michaelides - Den tause pasienten - Britisk krim - Lånt lydbok BookBites
Unni Lindell - Nabovarsel - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Håkan Nesser - Den sørgmodige bussjåføren fra Alster - Svensk krim - Kjøpt lydfil
Hans Olav Lahlum - Reiulf Steen - historien, triumfen og tragediene - Biografi - Lyd Storytel
Gert Nygårdshaug - Den tredje engelen - Norsk krim - Lånt ebok BookBites
Tor Bomann-Larsen - Svaret. Haakon & Maud 6 - Biografi/historisk dokumentar - Lyd Storytel
Frits de Bourg - Dykket - Norsk krim - Lånt papirbok biblioteket

Påbyrja i oktober, fullførast i november:
Ken Follett - Aftentid og morgengry - Britisk historisk roman - Kjøpt papirbok
M.J. Arlidge - Den som ikke har gjemt seg nå - Britisk krim - Lånt ebok BookBites

6 lyd, 3 papir, 3 ebøker

7 lånt, 4 abonnement, 1 kjøpt
8 krim, 1 annan roman, 2 biografiar, 1 dokumentar
9 norske, 2 britiske, 1 svensk
9 menn, 3 kvinner
"Nye" forfattarar: Harsem, Michaelides

Eg er svært nøgd med blogge- og lesemånaden oktober! Heile 12 bøker lest og mange av dei var skikkeleg gode leseopplevingar. Dessutan har eg fått skrive 3 bokomtalar og 1 samleomtale - så dermed føler eg meg meir ajour enn på lenge. 

Det er umuleg å trekka fram eit enkelt høgdepunkt fordi eg har lest såpass mange bra bøker. Hans Olav Lahlum sin biografi om Reiulf Steen er rett og slett ein av dei beste politiske biografiane eg har lest nokon gong. Del 6 i biografiverket Haakon & Maud, Svaret, har eit oppsiktsvekkjande innhald, men er noko tyngre å lesa enn dei føregåande bøkene. Nabovarsel startar grøssande skummelt, slik me veit Lindell kan det, men undervegs endrar det seg noko slik at eg ved dette høvet "berre" gir terningkast 4. Eg hadde nemleg skyhøge forventningar til denne boka.

Både Tollak til Ingeborg, Den tredje engelen og Den sørgmodige bussjåføren fra Alster er gode bøker, kvar på sin måte, og kan anbefalast på det varmaste. Og dei er ikkje dårlege Bolton, Brekke, de Bourg og Borge sine bøker heller. 

Sterkast inntrykk gjorde dokumentaren frå Tysfjord; om "Liv" og hennar historie. Anne-Britt Harsem fortel i denne boka om ei jente som vart utsett for vald, mishandling og misbruk i heile barndommen. "Liv" bar alle teikn på at ho var utsett for vald og seksuelle overgrep, men det var ingen som sa frå og ingen som gjorde noko. Det er ei heilt utruleg; grusomt og hjerteskjerande. Det er mange som i ettertid kan føla på både skuld og skam. Les forkorta versjon i VG. 

Største nedtur og skuffelse kom med den overhypa og oppskrytte Den tause pasienten. Den var etter mi meining uspennande og treg og inneheld for mykje psykosnakk og kunstprat. Må likevel innrømma at eg vart overraska over løysinga på det heile, så eg spanderer eit terningkast 3. 

Til slutt kan eg nemna at eg lånte og leverte tilbake ei bok - ulest - denne månaden. Den psykologiske thrilleren Krypdyrmemoarer, som har fått så mykje merksemd, vart henta på biblioteket. Trass i høge terningkast og sal til utlandet kjende eg på ein veldig uvilje mot boka, så eg kom aldri i gang med den. 

Og når eg tenkjer meg om: Det er lurare å satsa på bøker som eg har lyst til å lesa. 

Kort om: Regnmakeren av Gert Nygårdshaug

Cappelen Damm 2019
233 sider
Lånt papirbok biblioteket

Gert Nygårdshaug har laga ei ny frittståande forteljing om urmakar Melkior Mussenden, kona hans Mathilde og dei andre innbyggarane i den idylliske namnlause landsbyen. Det er det same universet som vart skildra i Klokkemakeren og Nøkkelmakeren og tematikken er òg mykje av det same: Det enkle liv med enkle gleder. Tiden med stor T og liten t. Arroganse frå storsamfunn og byråkrati. Og bak det heile; eit fokus på bærekraft, naturressursar, miljø og klima.

Handlinga i boka er enkel og moralen høg. Ein finn sær humor, artige skildringar og karikerte karakterar. Om ein les Regnmakeren før eller etter dei to tidlegare bøkene er uvesentleg, for i denne bokserien spelar ikkje kronologi noko rolle. Nygårdshaug snur ofte opp/ned og bak/fram på tid og rom.

Urmakar Mussenden held seg oppdatert i det som skjer takka vere jamnlege turar til vertshuset Den Gyldne Aks der han møter dei andre medlemmene av Dueskytterforeningen. Her vert det som vanleg filosofert og fabulert medan medlemmene inntek rugbrødskiver med fleskepølse og genever.

Landsbyen er eit slags Kardemomme by-samfunn. Her er alle snille og hjelpsame med kvarandre, her finst lite moderne teknologi, her nyter ein god mat og gode samtalar. Her er det plass til og omtanke for ein stadig aukande mengde av tilflyttarar og innvandrarar. Og her regnar det. Kvar natt kjem ei forfriskande regnskur og kvar dag skin sola. Kornavlingane er rekordhøge og insekta har det bra. Overalt i landet elles er ein plaga med langvarig tørke, så det besynderlege meteorologiske fenomenet vert lagt merke til av Etaten, Staten og Hierarkiet. Dermed kjem Etaten på besøk, og han bestemmer seg for å bli verande i landsbyen. Kva kjem til å skje dersom Staten kjem? Vert Den Mektige Allierte involvert?

Boka er skiven i eit snirklete språk, noko som kler forteljinga. Dialogane er oppramsande og teiknsetjinga er alternativ, - og dette kan by på litt utfordringar for lesaren. I alle fall må ein ha god tid når ein les. Dei 233 sidene går ikkje unna i ein fei, for å sei det slik. Ein kan flira og humra av Nygårdshaug sine utlegningar, overdrivingar og skråblikk, men av og til set humringa seg fast i halsen. Det er sjølvsagt eit alvor bak den muntre forteljinga.

For å ha glede av Regnmakeren må du ha humoristisk sans og vera open for enkelte surrealistiske krumspring og urealistiske hendingar. Det er óg ein fordel å ha eit visst innblikk i Nygårdshaug sitt forfattarskap.
Eg koste meg med boka og tykte innhaldet var både fornøyeleg og til ettertanke. Alle gjentakingane og alt det overtydelege trekker likevel ned heilskapsinntrykket.

Oppsummering oktober 19

Påbyrja i september, fullført i oktober:
Lars Mytting - Søsterklokkene - Norsk historisk roman - Lånt papirbok privat
Jan-Erik Fjell - Gjemsel - Norsk krim - Lånt ebok eBokBib

Lest i oktober:
Kari Hesthamar - So long, Marianne - Norsk biografi/erindring - Lyd Storytel
Frank Aarebrot - USA på 200 sider - Norsk fakta/dokumentar - Kjøpt papirbok
Levi Henriksen - Så langt hjemmefra, så nær der jeg bor - Norsk novellesamling - Lånt ebok eBokBib
Ørjan N. Karlsson - Kongens råd - Norsk krim - Lyd Storytel
Gert Nygårdshaug - Regnmakeren - Norsk roman - Lånt papirbok biblioteket
Christoffer Carlsson - Mester, vokter, løgner, venn - Lyd Storytel
Trude Teige - Aldri tilgi - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Jussi Adler-Olsen - Offer 2117 - Dansk krim - Kjøpt lydfil

Påbyrja i oktober, fullførast i november:
Roar Sørensen - Djevelens øyne - Norsk krim - Lånt ebok eBokBib
S.J. Bolton - Fortapt - Britisk krim - Lyd Storytel

4 papir, 4 lyd, 2 ebøker
5 lånt, 3 abonnement, 2 kjøpt
5 krim, 2 romanar, 1 novellesamling, 1 sak/fakta, 1 bio/memo
8 norske, 1 svensk, 1 dansk
8 menn, 2 kvinner
"Nye" forfattarar: Hesthamar, Karlsson

Haustmørket har senka seg og dermed vert det meir lesetid. 10 bøker lest i oktober altså, forholdsvis bra variert og stort sett greie leseopplevingar, med to unnatak; Søsterklokkene, som eg alt har skrive om - og dessutan So long Marianne, ei erindringsbok av det slaget ein gløymer med det same ho er utlest/ferdiglytta.

Best likt i oktober:

 * Jussi Adler-Olsen og åttande avsnitt om Avdeling Q: Offer 2117 
 * Levi Henriksen si fine novellesamling Så langt hjemmefra, så nær der jeg bor

Med 80 bøker lest hittil er det muleg at eg kjem til å klara lesemålet om 100 leste bøker i år. Eg har i alle fall mykje interessant på leseplanen: Anne Holt, A.J. Kazinski, Fred Vargas, Peter May, Jan Mehlum, Robert Dugoni, Torkil Damhaug, Jan Guillou, Chris Tvedt, Pierre Lemaitre, Heine Bakkeid, Emelie Schepp... for å nemna nokre av dei eg ser fram til å lesa i ganske nær framtid.

Årets beste

Det er framleis att nokre dagar av året 2018, men kåringar av ymse slag er alt i gang. VG har kåra årets beste bøker - og det inspirerte meg til å gjera det same. Eg har lest kun ei av bøkene VG-anmeldarane plukka ut - men den er då også min favoritt og einaste terningkast 6-bok dette året: Rød mann, sort mann. I samband med VG si kåring har eg notert meg Hvitekrist av Tore Skeie og Krigernes fred av Lasse Gallefoss - både bøker og forfattarar hittil ukjende for meg. Bjørnen (Gard Sveen) har eg ikkje lest fordi eg enno ikkje har fått somla meg til å lesa den føregåande og Kastanjemannen (Søren Sveistrup) ventar eg med fordi den har vore hypa så mykje.

Eg likar ofte publikumsvenlege og populære bøker, men eg prøver likevel å unngå "overhypa" bøker. Difor har eg enno ikkje lest Søsterklokkene og Leksikon om lys og mørke. Heller ikkje fjorårets Blå og Tante Ulrikkes Vei. Det er muleg eg kjem til å lesa dei på eit seinare tidspunkt - men eg er så møkk lei av å lesa om dei. Nokre nye og populære bøker kjem eg aldri til å lesa; her tenkjer eg m.a. på Snøsøsteren (Når ei bok får sååå mykje skryt blir eg kvalm) og Menn i min situasjon (Eg likar rett og slett ikkje bøkene til Per Petterson). Eg bryr meg heller ikkje om Eleanor Oliphant har det fint eller ikkje.

Men - eg les mykje anna: Spenningsromanar, historiske romanar og historiske kriminalromanar. Norsk krim, svensk krim, dansk krim og britisk krim. Samt dokumentarar og biografiar - sjølv om ingen i dei sistnemnde kategoriane havna blant mine 10 på topp for 2018. Kim Leine si forteljing Rød mann, sort mann plasserer eg altså som nummer 1, dei andre rangerer eg ikkje. Men gode leseopplevingar har dei alle vore, kvar på sin måte. Eg har plukka ut 4 norske, 4 svenske, 1 dansk/norsk og 1 britisk. 6 krim/spenning, 2 historiske romanar, 1 annan roman og 1 novellesamling.

Kim Leine: Rød mann, sort mann
 - Historisk roman med handling frå Grønland. Frittståande, men miljøet er det same som i Profetene i Evighetsfjorden. Ei lærerik, velfortalt, gripande, dyster og fengande historie - som stinkar.
Martin Holmén: Clinch
 - Svensk historisk krim med handling frå Stockholm. Den fyrste i trilogi.
Peter May: Lewisbrikkene
 - Britisk krim med handling frå Hebridene. Flott avslutning av ein strålande trilogi.
Gert Nygårdshaug: Zoo Europa
 - Fantasifull, velskriven og dystopisk. Nummer 5 i Mino-serien.
Lars Kepler: Lazarus
 - Adrenalinspennande og brutal svensk krim. Nummer 7 i serie. (Omtale kjem)
Levi Henriksen: Jern & metall
 - Novellesamling. Klokt og varmt om dei nære ting.
Unni Lindell: Dronen
 - Den norske krimdronninga leverer igjen.
Edvard Hoem: Jordmor på jorda - Huset under blåhammaren
 - Fantastisk forteljarkunst og glimrande opplesing av forfattaren sjølv. (Omtale kjem)
Anders Roslund: Tre timer
 - Fascinerande persongalleri og aktuelle problemstillingar.
Arne Dahl: Innland
 - Framhald av Utmarker, uhyggeleg og stemningsfull.

I tillegg til desse ti må Når barnet ditt ikkje vil leve lenger nemnast. Det vart ei leseoppleving heilt utanom det vanlege.

(Også Aftenposten har kåra sine Årets beste, men artikkelen ligg bak betalingsmur. Ut frå illustrasjonsbiletet ser det ut til at Levi Henriksens Jern & metall er blant dei utvalde)

Så - kva tykkjer du? Har bokåret 2018 vore bra? Har favorittane dine innfridd?
Kva har vore dine beste leseopplevingar?

Oppsummering oktober

Påbyrja i september, fullført i oktober:
Gert Nygårdshaug - Zoo Europa - Norsk roman - eBokBib
Chris Tvedt - Bevisets stilling - Norsk krim - Lånt lydbok biblioteket

Lest i oktober:
Marit Reiersgård - Det de døde vet - Norsk krim - eBokBib
S.J. Bolton - Nå ser du meg - Britisk krim - Storytel
Levi Henriksen - Jern & metall - Norsk novellesamling - eBokBib
Karin Fossum - Formørkelsen - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Volker Kutscher - Den våte fisken - Tysk krim - Lånt papirbok biblioteket

Påbyrja i september, fullførast i november:
Ken Follett - På grensen til evigheten - Britisk roman - Kjøpt papirbok

Påbyrja i oktober, fullførast i november:
Jan Mehlum - Hvit engel, svart natt - Norsk krim - eBokBib
Jens Henrik Jensen - Hengte hunder - Dansk krim - Lånt lydbok biblioteket
Knut Røneid - Når barnet ditt ikkje vil leve lenger - Personleg beretning - Kjøpt papirbok

• 2 papir, 2 lyd, 3 ebøker
• 6 lånt, 1 abonnement
• 5 krim/spenning, 1 roman, 1 noveller
• 5 norske, 1 britisk, 1 tysk
• 3 kvinner, 4 menn 
• "Nye" forfattarar: Bolton, Kutscher

Oktober vart ein tilnærma normal månad: Sju ferdigleste og fire påbyrja. Med tanke på bokbloggerprisen har eg pr. 31.10. lest 15 norske 2018-bøker, av dei 13 krim. Dei øvrige to; Zoo Europa (roman) og Jern & metall (noveller, dvs. open klasse) vart lest denne månaden - og begge er veldig bra. 

Bokomtale: Zoo Europa av Gert Nygårdshaug

Cappelen Damm 2018
506 sider
Lånt ebok eBokBib

Dette er ei bok som set i gang både positive og negative kjensler - og eg har sett at det finst høgst ulike meiningar om den: Zoo Europa vart regelrett slakta av anmeldaren i Dagens Næringsliv, men fekk ros av NRK og terningkast 5 i VG. Eg er mest enig med sistnemnde som meiner at dette er "en spennende, underholdende og verdig avrunding" av Mino-serien.

Eg trur det er heilt avgjerande at ein har lest dei føregåande bøkene i serien, for i denne boka møter me på nytt "gamle kjende": Mino frå Mengele Zoo, Jens Oder frå Himmelblomsttreet, Jonar frå Afrodites basseng og Karl Iver og Zoe frå Chimera. Eg meiner at dersom ein som lesar er i stand til å leva seg inn i handlinga - og dersom ein er opptatt av klima- og miljøspørsmål, er Zoo Europa ei mektig leseoppleving. Ein vert engasjert i handlinga sjølv om det er ei slags eventyrforteljing - for ein forstår jo at det ligg eit djupt alvor bak. Nygårdshaug er ein forfattar som har eit sterkt politisk engasjement: Han har ein bodskap og han tek stilling. Han bryr seg om samfunn, menneske og natur og han brukar skrivekunsten sin for å formidla det.

Åtvaring: Enkelte spoilers følgjer.

Zoo Europa er ein dystopisk og postapokalyptisk fabel - og lesinga set i gang engasjement og refleksjon. Me befinn oss i året 2053 - og verda slik me kjenner den er totalt forandra. Klima og natur i krise. Olje, gass og bensin finst ikkje meir. Internett og anna informasjonsteknologi fungerer ikkje. Klimaflyktnningar og politiske flyktningar. Det meste er øydelagt: samfunnsstrukturar, økosystem, infrastruktur. Parallelt og som følgje av alt dette: Ekstremisme, anarki og borgarkrigar.
Så skjer katastrofen: Ein vilt- og hurtigveksande skog, tildels menneskeskapt, sprer seg overalt, brutalt og fullstendig øydeleggjande. Skogen forgiftar vatnet og har dermed fatale konsekvensar for menneske. Men den fører også til ein ny start - for nokre få.

Når me møter våre vener (som tilfeldigvis ikkje er råka av hendinga) er det uhyggeleg og umenneskeleg stille:
Karl Iver befinn seg i eit folketomt London. Han sler seg i lag med den rappkjefta baronessa Lillith på vandring i den nesten ugjennomtrengelege skogen mot Eurotunnellen der Jens Oder og Mino oppheld seg. Her har fascistane hatt sin tilhaldsstad og den einaste overlevande av dei er ein annan kjenning (frå Himmelblomsttreet). Denne personen gir seg ikkje til kjenne, - han opererer åleine og er forteljarstemma i kursiv.

I ein tredje handlingstråd møter me Lillith sine søner som befinn seg i eit kloster ved Gardasjøen. Dette er den same staden der Jonar Snefang og sonen oppheldt seg ei tid før dei flaug vidare til Afrika og Sahara (i Afrodites basseng). I Sahara befinn også Karl Iver sin kjæreste Zoe seg, saman med ei lita gruppe frå forskingsstasjonen i Kongo (som me las om i Chimera).

Dette er kort om den ytre handlinga i Zoo Europa. Boka byr på mange vandringar og fleire forteljarstemmer. Det vert fortalt om draumar og telepati, filosofi og vitenskap, samt liksomfilosofi og liksomvitenskap. Ein del fæle og groteske hendingar oppstår undervegs, men stemninga er gjennomgåande munter-melankolsk - merkeleg nok. At folk som opplever at verda har gått til grunne oppfører seg tilnærma normalt er også litt merkeleg - men på den andre sida skal ein ta omsyn til at dette er dikting og fantasi. Dette med den magiske skogen er også fantasifullt, men passar forsåvidt inn i ei forteljing som dette.

Forfattaren viser alltid hjertevarme og omtanke for karakterane sine. Det gjer han også denne gongen. Språket og måten å fortelja på skiftar alt etter kven det er som har forteljarstemme. Nygårdshaug sparkar litt i alle retningar; han er ein samfunnsrefsar som set ting på spissen. Av og til vert det noko overtydeleg medan det andre stader er heller uklart kva han vil fram til. Boka byr på mengder med litterære, kulturelle, filosofiske og politiske referansar. Eg forstår nok ikkje alt av dette, men eg forstår i alle fall sjølve hovudbodskapen som kan oppsummerast slik:
1. at jorda kan stå ovanfor eit fullstendig økologisk, teknologisk og samfunnsmessig samanbrot dersom ikkje noko blir gjort - og 2. at ekstremistisk tankegods og fundamentalistiske haldningar er farlege og må motarbeidast.

Eg har med vilje brukt lang tid på lesinga. Litt fordi eg verkeleg ville nyta språket og stemninga, men også litt fordi dette med kloden si framtid er eit ubehageleg og skremmande tema. Eg er imponert over måten trådar frå dei tidlegare fire bøkene vert samla. Dei slutta alle saman på ein uavklart måte; forfattaren har forklart dette med at han ville trigga lesarane sin fantasi slik at dei kunne dikta vidare på det som var fortalt. Zoo Europa er litt annleis; den sluttar på ein overraskande håpefull og nesten-romantisk måte.
Denne romanen får eit sterkt terningkast 5. For heile serien samla gir eg toppkarakter og terningkast 6.

Alle dei fem bøkene anbefalast varmt. Start med Mengele Zoo og la det gjerne gå litt tid mellom kvar bok slik at du får tid til å fordøya dei. I Zoo Europa finn ein både eksistensielle spørsmål, magi og mystikk, tørr humor og blodig alvor. Det er ein god roman - og ei viktig bok. Miljøvern, klimakrise, overforbruk og sosial urett er noko me alle bør vera opptekne av. Ingen kan sei heilt sikkert kva som skjer i framtida, men eg er ganske så sikker på at Gert Nygårdshaug sin Mino-serie kjem til å bli ståande som eit litterært storverk.

Andre bloggmeiningar:
Skrivehula

Oppsummering september

Påbyrja i august, fullført i september:
Torbjørn Færøvik - Veien til Xanadu - Norsk dokumentar - Storytel
Martin Holmén - Clinch - Svensk krim - eBokBib
Carl-Johan Vallgren og Mikael Persbrandt - Sånn jeg husker det - Svensk biografi - Lånt papirbok biblioteket + Lyd Storytel

Lest i september: 
Tom Egeland - Codex - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Emelie Schepp - Pappas gutt - Svensk krim - Lånt lydbok biblioteket
Gert Nygårdshaug - Chimera - Norsk roman - eBokBib (gjenlesing)
Unni Lindell - Dronen - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Samuel Massie - Hold fast! - Dok/bio - Lyd Storytel

Påbyrja i september, fullførast i oktober:
Gert Nygårdshaug - Zoo Europa - Norsk roman - eBokBib
Chris Tvedt - Bevisets stilling - Norsk krim - Lånt lydbok biblioteket
Ken Follett - På grensen til evigheten - Britisk roman - Kjøpt papirbok

• 2 papir, 3 lyd, 2 ebøker, 1 kombinert lyd og papir
• 6 lånt, 2 abonnement
• 4 krim/spenning, 2 biografiar, 1 roman, 1 dokumentar
• 5 norske, 3 svenske
• 2 kvinner, 6 menn 
• "Nye" forfattarar: Holmén, Massie

Ein rein norsk/svensk lesemånad og med leseopplevingar til 4 og 5. Det skal ein sei seg nøgd med. Gjenlesing av Chimera var bra og nyttig, Emilie Schepp og Unni Lindell leverer som forventa og Holmén si historiske krimforteljing var overraskande god. Eg likte begge biografiane; Persbrandt-biografien er sterk og egentleg meir velskriven, men det engasjerte, ekte og enkle hos Massie appellerte til meg. 

Lesemål - oppsummert etter 3. kvartal
71/100 bøker totalt

5/8 mursteinar (over 600 s.)
10/25 norske utgitt 2018
6/12 utgitt før 2000
8/10 biografiar
4/15 annan sakprosa
3/6 bokhyllelesing
24/40 bokomtalar
19/30 "nye" forfattarar
12/20 Storytel

Måla mine for leseåret 2018 var visst overambisiøse. Med kun tre månader att av året ser eg at dette går åt skogen. Det kan vera artig og nyttig å ha talfesta lesemål, men her må det gjerast endringar: Delmål må kuttast ut og tal justerast ned til neste år.

Kort om: Chimera av Gert Nygårdshaug

Cappelen Damm 2011
414 sider
eBokBib

Med den nye boka Zoo Europa samlar Gert Nygårdshaug trådar og hovudpersonar frå Mino-trilogien (Mengele Zoo, Himmelblomsttreet og Afrodites basseng) samt øko-thrilleren Chimera. Sidan eg las sistnemnde bok i "førbloggtid" hugsa eg nesten ingenting av handlinga og eg valde difor å lesa Chimera på nytt før eg tek til på Zoo Europa.

Eg las Chimera som lydbok forrige gong, - no vart det ebok. Sidan sist har boka fått nytt omslag med vakkert coverfoto, dekorert med høge terningkast.

Handlinga i boka er lagt til nokre tiår inn i framtida. Kloden vår er i krise og økonomisk og politisk kaos rår. Hovudperson er nordmannen Karl Iver Lyngvin; handplukka deltakar på ein forskingsstasjon i ein regnskog i Afrika. Her prøver ei gruppe vitenskapsmenn og -kvinner innan zoologi, biologi, biokjemi, botanikk, entomologi og ornitologi å kartleggja korleis klimaendringane som har funne stad påvirkar flora og fauna i regnskogen.

Gruppa får etter kvart ei ny utfordring i og med at eit nytt og dødeleg virus vert oppdaga. Dette er mykje farlegare enn både ebola- og hiv-viruset, men folk med ein bestemt blodtype ser ut til å overleva sjukdommen. Enn så lenge har mannskapet på forskingsstasjonen kontroll på det livsfarlege viruset, men kva om det kjem i hende på feil personar?

Det som fyrst og fremst slår meg når eg no har lest Chimera på nytt er at Nygårdshaug var "forut for si tid" og at handlinga er skremmande aktuell og realistisk. Sjølv om han set ting på spissen og har sine eigne vriar og teoriar, er det ikkje til å komma frå at øydelegging av regnskogane og forureining av verdenshava er høgst reelle globale problem. Knappheit på naturressursar, minkande artsmangfald, aukande skilnad på fattig/rik, rask befolkningsvekst og endringar i klima er andre utfordringar me alle står ovanfor.
Boka er elles på sedvanleg Nygårdhaugsk nivå når det gjeld forteljarglede, detaljrikdom og språklege krumspring.

Chimera er ei underhaldande og svært spennande bok - med alvorlege undertonar. Ho vert kalla ein øko-thriller, og det er då også ein roman med mange krim- og thriller-element. Det er effektfullt at stemninga tidvis er munter og håpefull, trass i at tematikken egentleg er djupt tragisk. Sjølve avslutninga er sjokkerande, tankevekkjande - og uklar. For kva er det tredje alternativet Karl Iver Lyngvin står ovanfor? Eg er spent på om me får svar på det spørsmålet i Zoo Europa.

Oppsummering februar 2018

Påbyrja i januar, fullført i februar:
Gert Nygårdshaug - Afrodites basseng - Norsk roman - Kjøpt pocket (OTS)
Roar Sørensen - Mørkets blod - Norsk krim - Kjøpt ebok

Lest i februar:
Jonas Bonnier - Helikopterranet - Svensk dokumentarkrim - Lånt lydbok biblioteket
Graeme Macrae Burnet - Med blodig forsett - Britisk historisk krim - eBokBib
Bernt Roughtvedt - Saken mot Abelone - Norsk historisk/dokumentarisk biografi - Storytel
Jens Lapidus - Top Dogg - Svensk krim - Lånt papirbok biblioteket
Anders de la Motte - Sensommer - Svensk krim - Lånt papirbok privat

Påbyrja i februar, fullførast i mars:
Bernard Minier - Hvis helvete var av is - Fransk krim - Kjøpt lydfil
Malin Persson Giolito - Størst av alt - Svensk krim - Lånt papirbok privat

• 3 papir, 2 lyd, 2 ebøker
• 4 lånt, 2 kjøpt, 1 abonnement
• 5 krim/thriller, 1 roman, 1 bio/dok
• 3 norske, 3 svenske, 1 britisk
• 0 kvinner, 7 menn
• "Nye" forfattarar: Bonnier, Burnet

Ein heilt grei lesemånad prega av lystlesing. Ikkje så mange bøker, noko som skuldast at eg har vore opptatt med andre ting. Er mest nøgd med at eg har gjennomført leseutfordringane biolesesirkel og bokhyllelesing.
Februar betyr Mammutsal for mange bokelskarar, men sjølv har eg ikkje eingong vurdert å kjøpa noko. Eg brukar verken tid eller pengar på denne kampanjen.

Elles noterer eg meg at eg bør passa på å lesa bøker av kvinnelege forfattarar i mars..

Langlesing:
Eg har gitt opp Sapiens - En innføring i menneskehetens historie - israelske Yuval Noah Harari si suksessbok som eg byrja på i november i fjor. Eg har lest vel halvparten av dei 440 sidene, men når boka no forsvant frå eBokBib for fjerde gong - så innser eg at ho ikkje har fenga meg nok. Neste langlesingsprosjekt framover vert Grensen av Erika Fatland. Den er så langt (50 sider lest) veldig veldig bra.

Det går mykje i svensk krim for tida

Lesemål - så langt i år:

14/100 bøker totalt
1/8 mursteinar (over 600 s.)
0/25 norske utgitt 2018
1/12 utgitt før 2000
2/10 biografiar
0/15 annan sakprosa
1/6 frå bokhylla
7/40 bokomtalar
3/30 "nye" forfattarar
1/20 Storytel

Bokhyllelesing: Afrodites basseng av Gert Nygårdshaug

Tema for fyrste runde i bokhyllelesing 2018 er gul bok. Eg fann dermed fram den aller gulaste boka eg eig; Afrodites basseng. Boka skulle egentleg ha blitt lest i samband med ein tidlegare runde, men av ulike årsaker vart det ikkje noko av den gongen.

Afrodites basseng er tredje og siste del av Mino-trilogien. Den startar med den velkjende Mengeles Zoo og held fram med Himmelblomsttreet. Eg likte begge svært godt og er i det heile ein stor tilhengar av Gert Nygårdshaug sitt forfattarskap. Afrodites basseng vart utgitt fyrste gong på Cappelen forlag i 2003.

- - - - - - - - - -

Juritzen 2014
488 sider
Kjøpt papirbok 

Medan store deler av handlinga i Mengele Zoo og Himmelblomsttreet foregår i Sør-Amerika, er handlinga i Afrodites basseng innleiingsvis lagt til velkjende nygårdshaugske trakter; til områda i Nord-Østerdalen som me m.a. kjenner att frå Prost Gotvins geometri. Men - me befinn oss samstundes i ein ørken ein eller annan plass i Nord-Afrika saman med den unge kvinna Ooni som flyktar frå noko grusomt til... kva?

Hovudperson er forstmannen og biobotanikaren Jonar Snefang. Saman med sonen Erlan har Jonar trekt seg tilbake frå eit uroleg samfunn og dei lever fredeleg og stille på ei seter, kun med sporadiske besøk av piloten Mino og budeia Hildra. Far og son har eit rørande nært forhold. Sonen tilbring dagane med å fiska og bada og faren driv med vitenskapelege eksperiment. Så ein dag skjer det noko ubegripeleg og urovekkande: Skogen og trea er i ferd med å veksa ukontrollert og spre seg i eit unaturleg høgt tempo. Mykje tyder på at ein katastrofe av ufattelege dimensjonar er i ferd med å utvikla seg.

Boka handlar elles om ei gammal kiste med eit merkeleg innhald, Gotvin Soleng sine teoriar, eit avansert puslespel, den franske forfatteren og krigsflygaren Antoine de Saint-Exupéry, eit kloster ved Gardasjøen og Ooni sine opplevingar og påkjenningar i ørkenlandskapet - for å nemna noko.

Stort meir skal ikkje røpast om sjølve handlinga. For enkelte kan det eg har nemnt over virka forlokkande og interessant, men eg har full forståing for dei som tykkjer at dette virkar sært og forvirrande. Det som er sikkert er at Gert Nygårdhaug er ein heilt spesiell forfattar som skriv heilt spesielle historiar. Her vert mytologi, vitenskap og filosofi sett i samanheng med faren for eit fullstendig økologisk, teknologisk og samfunnsmessig samanbrot på jorda. Så truverdig og realistisk er det ikkje; dette er meir ei form for avansert eventyr og moderne fabel.

Nygårdshaug sine bøker er ofte ei utfordring for lesaren og lesaren sin fantasi. Afrodites basseng er ei finurleg, fantasifull og til tider grotesk forteljing skriven på sedvanleg elegant, originalt og pludrande Nygårdshaug-vis. Det er sparsamt med punktum; setningane er likevel lesbare sidan det finst både komma, kolon, semikolon og spørsmålsteikn innimellom - slik at lesaren får nokre korte pustepausar. Innimellom dukkar det dessutan opp ein forfattar i forteljinga; heilt plutseleg og gjerne midt i ein setning.

Vanlegvis er ikkje eg noko glad i å lesa om telepatiske evner og overnaturelege fenomen. Eg tykkjer heller ikkje noko om fantasy, dystopiar eller postapokalyptiske bøker. Ein kan sei at Afrodites basseng touchar innom alt dette og at det då er overraskande at eg likar boka. Det som gjer at eg finn handlinga i boka "akseptabel" er måten Nygårdshaug skriv på: At han viser hjertevarme og omtanke for karakterane sine. At han syner humor, kunnskap og forteljarglede. At han går sin eigen veg og gir blaffen i kva andre gjer og meiner.
Økologi og klima- og miljøvern er hjertesaker for forfattaren - og denne boka er som dei to andre Mino-bøkene og Chimera eit bidrag til dette.

Favorittforfattarar: G

Som for bokstaven F - det er to norske mannlege forfattarar som er mine favorittar her òg. Eg har lest mykje - men på langt nær alt - av det som desse to røynde og allsidige forfattarane har gitt ut.

Gunnar Staalesen

Norsk forfattar f. 1947.

Mest kjent for Varg Veum-serien, men krimdebuterte med Rygg i rand, to i spann om politietterforskarane Dumbo og Maskefjes i 1975.

I år er det førti år sidan Varg Veum såg dagens lys - og han er framleis aktiv og "levande". Eg er veldig glad i denne rufsete og velmeinande privatdetektiven og har følgd han i alle år. Det er ikkje tal på kor mange saker han har løyst og kor mange prøvelsar han har gjennomgått. Handlinga går nesten heile tida føre seg i Bergen og omland. Ein kan sei at serien er skriven i Raymond Chandler-tradisjon, men den har også klare linjer til den sosialrealistiske stilen som Sjöwall og Wahlöö sto for.

Gunnar Staalesen er Amailie Skram-ekspert og har stått bak dramatiseringar bygde på bøkene hennar. Han har gitt ut noveller, sakprosa og bøker for barn og ungdom.
Nokre av dei beste bøkene eg nokon gong har lest er den såkalla Bergenstrilogien. Med 1900 Morgenrød, 1950 High Noon og 1999 Aftensang får ein mykje på ein gong: Eit fascinerande familiedrama, ei mystisk kriminalgåte - som får si løysing etter nøyaktig hundre år, av Varg Veum - og i tillegg; Bergenshistorie, Norgeshistorie, krigshistorie og kulturhistorie.

Gert Nygårdshaug

Norsk forfattar f. 1946.

Nygårdshaug har halde koken i mange år og er ein utruleg produktiv forfattar med ein heilt særeigen skrivestil.
Han er nok fyrst og fremst kjent for Mengele Zoo, den fyrste boka i Mino-trilogien som vart kåra til Folkets favoritt for nokre år sidan. Dernest må nemnast serien om Fredric Drum og Skarphedin Olsen, ein underhaldande, utradisjonell og ukronologisk krimserie.

Fantasirikdom, kunnskap og sprudlande forteljarglede. Dette er ord som kan beskriva bøker frå Gert Nygårdshaug sitt forfattarskap. Han er i stand til å skriva poetisk og vakkert, brutalt og rått, morosamt og finurleg, fantasifullt og realistisk.
Det er ofte eit sterkt politisk engasjement og eit djupt alvor knytt til forfattarskapet hans, sjølv om forteljingane gjerne er humoristiske og/eller surrealistiske.
I Nygårdshaug sine bøker finn ein ofte ein dose filosofi, vitenskap, mystikk, historie og mytologi - samt ein heil del mørk humor.

Oppsummering oktober

Påbyrja i september, fullført i oktober:
David Lagerkrantz - Syndefall i Wilmslow - Svensk spenningsroman - eBokBib
C.J. Sansom - Åpenbaring - Britisk historisk krim - Papirbok lånt biblioteket

Lest i oktober:
Alf R. Jacobsen - Bitter seier - Krigshistorisk - Storytel
Lars West Johansen og Jens Marius Sæther - Kongens flukt - Krigshistorisk - eBokBib
Renée Knight - Avslørt - Britisk thriller - Storytel
Janet Morgan - Agatha Christie, en biografi - Lånt ebok nb.no  (avbraut)
Gert Nygårdshaug - Budbringeren - Norsk krim - eBokBib
Unni Lindell - Jeg vet hvor du bor - Norsk krim - Papirbok lånt privat
Richard Herrmann - Victoria - en dronning for sin tid - Biografisk/historisk - 1989/2015 - Storytel

Påbyrja i oktober, fullførast i november:

Terry Hayes - Jeg er pilegrim - Britisk/australsk/amerikansk thriller - Lånt papirbok privat
Asbjørn Jaklin - Brent jord 1944-45 - Krigshistorisk - eBokBib

Oppsummert:  (Den ufullførte boka ikkje medrekna)

•  2 papir,  3 ebøker,  3 lyd
•  5 lånt,  3 abonnement
•  5 krim/spenning,  3 sakprosa
•  5 norske,  2 britiske, 1 svensk
•  6 menn,  2 kvinner
• "Nye" forfattarar: Johansen, Sæther, Knight, Hayes

Travle tider på jobb og elles i livet gjer at eg ikkje får lest (og blogga) så mykje som eg ynskjer, men nokre bøker blir det då i løpet av ein månad.

Månadens høgdepunkt er litt vanskeleg å plukka ut, men eg held nok ein knapp på Åpenbaring av C.J. Sansom. Den største skuffelsen var Agatha Christie-biografien som eg ikkje orka å lesa ferdig.