Oppsummering mars 21 og kvartalstatistikk

Påbyrja i februar, fullført i mars:
Peter Swanson - Alle disse vakre løgnene - Amerikansk krim - Lyd Storytel
Cara Hunter - Hjemmets lune rede - Britisk krim - Lånt ebok BookBites

Lest i mars:
Hogne Hongset - Vindbaroner - Norsk krim - Lyd Storytel
Hans Olav Lahlum - Svanemordet - Norsk krim - Lånt papirbok privat
Mari Jungstedt - Den du ikke ser - Svensk krim - Lånt lydbok BookBites
Lina Bengtsdotter - Beatrice - Svensk krim - Kjøpt lydfil
Peter Swanson - Åtte perfekte mord - Amerikansk krim - Lånt papirbok biblioteket
Thor Gotaas - Magnus Wolf Larsen - Norsk biografi - Lyd Storytel
David Lagerkrantz - Hun som må dø - Svensk krim - Lånt lydbok biblioteket
Ingar Johnsrud - Gudmoren - Norsk krim - Lånt papirbok privat

Påbyrja i mars, fullførast i april:
Bernard Minier - Ikke slå av lyset - Fransk krim - Lånt ebok BookBites
Erika Fatland - Høyt - Norsk dokumentar/reiseskildring - Lånt ebok BookBites

6 lyd, 3 papir, 1 ebok
6 lånt, 3 abonnement, 1 kjøpt
9 krim, 1 biografi
4 norske, 3 svenske, 2 amerikanske, 1 britisk
7 menn, 3 kvinner
"Nye" forfattarar: Hongset, Hunter, Jungstedt

Mars vart i høgste grad ein krimmånad, og april kjem truleg til å bli sameleis. Det er trass alt påske og då er det alltid ekstra fokus på kriminallitteratur. Eg føler likevel ikkje at eg les spesielt einsidig og einsretta, for kriminalromanane er så ulike, både stilmessig, plottmessig og temamessig. 

Dei tre svenske krimromanane eg las i mars merka seg ut, på ulike måtar. To av dei - Hun som må dø og Beatrice - likte eg veldig godt, medan eg rett og slett mislikte Den du ikke ser. Beatrice er alt omtalt, dei to andre kjem med i ein samleomtale om litt.

Eg ynskjer alle ei riktig god påske!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 

Kvartalstatistikk

• 27 bøker, fordelt slik på sjanger:
  - 18 krim-, thriller- og spenningsromanar
  - 2 andre romanar
  - 1 novellesamling
  - 6 sakprosa
• 9 papirbøker, 2 ebøker, 16 lydbøker
• 10 lånt, 14 Storytel-abonnement, 2 kjøpt, 1 fått 
• 10 norske, 8 amerikanske, 4 svenske, 3 britiske, 2 danske

Lesemål 2021

27/100 bøker totalt
1/10 mursteinar (over 500 sider)
4/10 biografiar
2/10 annan sakprosa
3/30 bokomtalar
9/30 nye forfattarar

Kort om: Beatrice av Lina Bengtsdotter

Gyldendal 2021
Speletid 7:13
Kjøpt lydfil

Svensk bygde-/småbykrim, den tredje i serien om politietterforskar Charline "Charlie" Lager. Dei to fyrste er Annabelle og Francesca, og eg likte begge veldig godt. Bøkene bør lesast kronologisk. 

I alle tre bøkene finn ein (i krimromansamanheng) gjenkjenneleg og velbrukt tematikk, men Bengtsdotter har funne sin eigen stil og sin eigen spesielle hovudperson. Ho skriv godt, skildrar skiftande stemningar, "held trykket oppe" heile vegen og kjem med eit par overraskingar undervegs. 

Vesle Beatrice er berre ni månader - og ho er forsvunnen. Kvar er ho? Kven tok ho? Kvifor? Lever ho? Presset på Charlie og dei andre etterforskarane er stort, både frå overordna, pårørande og presse. 
Foreldra er svært velståande og fyrste teori er at det er ei kidnappingsak. Men tida går og det kjem ingen krav om løysepengar. Fleire involverte ynskjer ikkje å fortelja alt dei veit og/eller har sett. Dermed vert det - frustrerande nok for etterforskarane - vanskeleg å sjå heile biletet. 

Charlie har ein destruktiv livsstil, prega som ho er av ein vanskeleg oppvekst. Bakgrunnen hennar vert i denne saka både ein styrke og ein svakheit. For det skal visa seg - også denne gongen - at saka har ein viss kobling til Charlie sin barndom.
Karakterane er elles gjennomgåande "heile" og truverdige. Det som ikkje er truverdig er at Charlie får halda fram sentralt i etterforskingsarbeidet når det er så åpenbart at ho ikkje er i balanse. 

I ei sidehistorie møter me dei to jentene Sara og Lo Moon som held til i ein psykiatrisk institusjon for ungdommar. Det er egentleg denne delen av boka som gjer at eg trillar terningkast 5. 

Beatrice er passe lang, veldig lettlest og ein skikkeleg pageturner. Historia har nerve, er gripande og dei ulike trådane vert nøsta opp i på ein overbevisande måte. Boka kan godt anbefalast som påskelektyre.

Lydboka er glimrande lest av Bodil Vidnes-Kopperud.

Kort om: Åtte perfekte mord av Peter Swanson

Cappelen Damm 2021
254 sider
Lånt papirbok biblioteket

Dette er ei heilt ny bok som passar bra som påskelesing: Åtte perfekte mord byr på eit puslespel-aktig kriminelt mysterium som ein kan kosa seg med framfor peisen, i sofakroken eller ved hytteveggen. Boka er òg ein hyllest til krimsjangeren og Agatha Christie og andre kriminalforfattarar.

Hovudperson og forteljarstemme er Malcolm "Mal" Kershaw, eigar av ein bokhandel med kriminalromanar som spesialitet. Bokhandelen har ein tilhøyrande bokblogg, og der har Mal laga fleire ulike lister, m.a. ei som omhandlar åtte perfekte mord.
Som bokbloggar tykkjer eg naturlegvis at eit slikt utgangspunkt for handlinga i ein roman er veldig artig.

Mal vert kontakta av ein FBI-agent som har funne ut at ein heil del ulykker/mystiske dødsfall den siste tida kan ha ein viss samanheng med blogglista. Kan det verkeleg vera snakk om at ein mordar brukar lista som inspirasjon? Mal befinn seg plutseleg midt i ei etterforsking, og han innser raskt at han kan sjåast på som ein mistenkt. Eller er han eit offer? Både på eiga hand og saman med FBI-agenten prøver Mal å finna ut kva som kan ha skjedd. Det vert ikkje enkelt - for her er det trass alt snakk om perfekte mord..

Mange av dei krimlitterære referansane i boka er ukjente for meg. Men dei tre Agatha Christie-romanane 'Mord etter alfabetet', 'Doktoren mister en pasient' og 'Dermed var det ingen' kjenner eg godt til. Dei har alle ein viss betydning for både saka og handlinga i boka. 

Mal er ein mangesidig karakter, og lesaren får tidleg kjennskap til at han er ein ber på ei stor sorg. Gradvis får me vita at han har andre og mørkare hemmelegheiter. Men kva er løgn og kva er sanning? 

Erfarne krimlesarar stolar aldri heilt på forteljaren. Her ligg det liksom i korta at ein skal bli overraska undervegs; og det gjer at ein forventar det uventa. Ein vert med andre ord ikkje så veeeldig overraska når forteljinga tek nye og heilt andre vegar enn det ein skulle tru. 

Åtte perfekte mord er elegant og original, meir interessant enn spennande. Boka er overraskande langsam, for eg brukte forholdsvis lang tid på dei 254 sidene.
Dersom du likar kriminalhistoriar med fiffige og finurlege krumspring er Åtte perfekte mord - heilt perfekt.

Favorittforfattarar: Å

Det har gått nesten eitt år sidan forrige avsnitt av Favorittforfattarar. Men betre seint enn aldri heiter det - så her kjem siste del - og ein liten oppsummering.

Foto: Gyldendal.no

Åsa Larsson

Svensk krimforfattar og jurist f. 1966.

Debuterte med Solstorm i 2003 og har etter det skrive ytterlegare 4 kriminalromanar med handling frå Kiruna-distriktet. Hovudperson i serien er Rebecka Martinson, som i likskap med forfattaren, er jurist.

Larsson skriv gode skildringar av både natur, kultur og menneskesinn, så gode at ho har fått tildelt heile tre prisar for dei fem bøkene sine. 

Den forrige boka kom ut i 2012, på norsk i 2013, så eg tippar at det er mange lesarar som ventar på at det skal komma eit framhald av serien. 

Foto: Kagge.no

Åsne Seierstad

Norsk forfattar og journalist f. 1970.

Veldig dyktig sakprosaforfattar som etter kvart har fått mange lesarar. 

Mest kjent for Bokhandleren i Kabul, som fekk mykje merksemd på godt og vondt. Vart tildelt Brageprisen for beste sakprosa for To søstre.

Den av bøkene hennar som har gjort mest inntrykk på meg er likevel En av oss, der ho gjer greie for det som hende før, under og etter terroraksjonane den 22. juli 2011.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Då har eg gått gjennom favorittforfattararane mine på alfabetisk vis og det er på tide med ein oppsummering og ein slags evaluering. Det var bloggen Boktanker som inspirerte meg til å setja meg i gang med dette "prosjektet" som har vore artig, men nokså veldig langvarig. Eg starta opp med bokstaven A i august 2016 med ambisjonar om ein presentasjon i månaden. Den tidsplanen heldt ikkje, men eg kom meg då i mål til slutt.

Fem av bokstavane var vanskelege; eg fann ikkje passande forfattarar på verken Q, X, W, Z og Æ. For bokstavane N, O, U, V, Y og Ø fann eg berre èin. Dermed vart det tilsaman 42 forfattarar som fekk ein liten presentasjon. 17 av dei er kvinner og 26 er menn. Den eine forfattaren (Lars Kepler) er pseudonym for ei kvinne og ein mann.

19 av dei er norske, 9 er svenske, 7 er britiske, 3 amerikanske, 1 fransk, 1 islandsk, 1 dansk-norsk.
32 av dei er nolevande, 10 er døde.

Sidan eg hadde sett ei "grense" på førehand om at eg skulle plukka ut ein og to pr. bokstav vart det ein heil del bra forfattarar som ikkje vart nemnde, men dei utplukka er likevel representative for leseinteressa mi.

A	Arne Dahl Agatha Christie	B	Britt Karin Larsen Börge Hellström	C	Chelsea Cain C. J. Sansom
D	Dorothy Sayers Dan Brown	E	Edvard Hoem Elizabeth George	F	Frode Grytten Frode Øverli
G	Gunnar Staalesen Gert Nygårdshaug	H	Henning Mankell Håkan Nesser	I	Ingvar Ambjørnsen Inger Hagerup
J	J.K. Rowling Jo Nesbø	K	Ken Follett Kim Leine	L	Lars Kepler Levi Henriksen
M	Maj Sjöwall Mo Hayder	N	Nils Nordberg	O	Olav H. Hauge
P	Pierre Lemaitre PD James	R	­Richard Herrmann Ragnar Kvam jr.	S	Stieg Larsson Sigrid Undset
T	Tore Renberg Torkil Damhaug	U	Unni Lindell	V	Vera Henriksen
Y	Yrsa Sigurdardottir	Ø	Øystein Wiik	Å	Åsa Larsson Åsne Seierstad

Oppsummering februar 21

Påbyrja i januar, fullført i februar:
Emelie Schepp - Broder Jacob - Svensk krim - Kjøpt pocket [OTS]
Sharon Bolton - Dødsdømt - Britisk krim - Lyd Storytel

Lest i februar:
Harlan Coben - Ikke gi slipp - Amerikansk krim - Lyd Storytel
Knut Faldbakken - Stammeren - Norsk krim - Lånt ebok BookBites
Div. forfattarar - Ete fysst - Noveller og andre tekstar - Papirbok fått i gåve
Thor Gotaas - Josef Elvebakken - Norsk biografi - Lyd Storytel
Delia Owens - Der krepsene synger - Amerikansk roman - Lånt papirbok biblioteket
David Baldacci - King og Maxwell - Amerikansk krim - Lyd Storytel
Torbjørn Færøvik - Kina på 200 sider - Norsk dokumentar - Lånt papirbok biblioteket
Lone Theils - Jentene fra englandsbåten - Dansk krim - Lyd Storytel

Påbyrja i februar, fullførast i mars:
Peter Swanson - Alle disse vakre løgnene - Amerikansk krim - Lyd Storytel
Cara Hunter - Hjemmets lune rede - Britisk krim - Lånt ebok BookBites

5 lyd, 4 papir, 1 ebok
5 abonnement, 3 lånt, 1 fått, 1 kjøpt
6 krim, 1 roman, 1 dokumentar, 1 biografi, 1 noveller (+ andre tekstar)
4 norske, 3 amerikanske, 1 britisk, 1 svensk, 1 dansk
5 menn, 4 kvinner, 1 begge
"Nye" forfattarar: Owens, Theils

Februar vart ein grei lesemånad. 10 bøker er etter mitt syn bra, og med unntak av Jentene fra englandsbåten kan eg anbefala alle saman. Den som gjorde størst inntrykk var forteljinga/biografien om Josef Elvebakken. Sjå gjerne innslag om hovudpersonen i programmet Brenner og bøkene på NRK. Når det gjeld krimbøkene viser eg til samleomtalen. 

Ete fysst er ei samling forteljingar av forfattarar frå eller med tilknytning til Sunnfjord. Her har 18 skribentar fått stikkordet "Sunnfjord" og blitt utfordra til å skriva ein personleg tekst. Resultatet er veldig bra. Mellom bidragsytarane finn me Ronny Brede Aase, Gunnar Staalesen, Rune Timberlid, Agnete Haaland og Eldrid Lunden - for å nemna dei som truleg er mest kjent for eit breiare publikum.

Kina på 200 sider er ei grei innføring i Kina sin historie, men eg anbefalar heller Torbjørn Færøvik sine meir omfattande reiseskildringar frå landet. 

Der krepsene synger er ei bok som har fått mykje merksemd rundt omkring. For meg vart det ei blanda leseoppleving, og terningkast 4 er svakt og på grensa til ein 3'ar. Noko er fint og interessant, men eg tykte det vart for tregt og at "det lyriske" tok for stor plass. Og slutten er rett og slett ikkje bra. Dessutan trur eg at eg aldri har lest ei bok med så mange korrekturfeil. Pinleg!

Vinterlesing: Diverse krim

Her kjem eit nytt samleinnlegg med korte omtalar/vurderingar i stikkordformat; ei slags rundreise i krim. Det er interessant at det finst så mange ulike stilartar og krimtradisjonar rundt omkring. Kvaliteten er òg ganske varierande, og ingen av desse vart innertiarar for meg. Det er muleg at eg er for kresen og/eller har for høge forventningar.

Den øverste her kan passa inn i 1. runde av leseutfordringa Bokhyllelesing på bloggen Boktanker. Tema for januar var nemleg "bok med blått omslag".

Eg startar rundreisa i Sverige denne gongen. 

Broder Jacob av Emelie Schepp

Gyldendal 2019

397 sider

Kjøpt pocket, Bokhyllelesing: Blå bok

- Femte bok i serien om Jana Berzelius, statsadvokat med bakgrunn som barnesoldat.

- Gjennomgåande og eit ekstra spenningsmoment i serien at Jana ynskjer å halda bakgrunnen sin hemmeleg.

- Godt plott, mange spenningstoppar.

- Bisarre drap: Kvinner med samansydde føtter, funne i sjøen - slik at dei skal likna på havfruer.

- Etter kvart veldig urealistiske og usannsynlege hendingar, men spenninga vert halden ved like.

- Terningkast 4+.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Så reiser me vidare til Danmark..

Vinterland av Kim Faber og Janni Pedersen 

Aschehoug 2020

573 sider

Lånt papirbok privat

- Fyrste bok i serien om Martin Juncker.
- Svært lovande, svært bra. Gler meg til neste.
- Finurleg plott og aktuell tematikk.
- Vêrforhold som står i stil med handlinga; iskaldt og uframkommeleg.
- Sympatiske hovudpersonar med menneskelege og allsidige trekk.
- Boka er litt for lang og litt for omstendeleg. Hadde gitt ein prikk ekstra på terningen om det hadde blitt stramma opp ein del.
- Terningkast 4.

Jentene fra englandsbåten av Lone Theils

Cappelen Damm 2019

Speletid 10:54

Lyd Storytel

- Fyrste bok i serien om Nora Sand. Kun utgitt på lyd.
- Nysgjerrig journalist, mykje dyktigare i etterforskingsarbeid enn politiet og rotar seg inn i farlege situasjonar: Jepp, har lest det før. (Egholm, Läckberg, Schulman, Yndestad, Teige m.fl.)
- Handling frå England og litt frå Danmark.
- Bra plott, dårleg stil.
- Damekrim på sitt verste, med romantikk og fjolleri. Neste bok fristar ikkje i det heile tatt.
- Terningkast 3-.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

England og britisk krim er neste stopp..

Dødsdømt av S.J. Bolton

Cappelen Damm 2018

Speletid 10:58

Lyd Storytel

- Sjølvstendig bok, ikkje del av serie.
- Uhyggeleg og marerittaktig start, dyktig utført.
- Katt og mus-leik: Desperat flukt kontra desperat jakt. 
- Kamp mot klokka, veldig intenst.
- Innimellom tilbakeblikk i roleg tempo.
- Urealistisk, men likevel engasjerande og frykteleg spennande.
- Litt for mange krumspring og litt for mange trådar å halda styr på når ein brukar lydbok.
- Terningkast 4+.

Gullungen av C.J. Tudor

Cappelen Damm 2018

Speletid 10:16

Lyd Storytel

- Sjølvstendig bok.
- Ikkje så bra som Krittmannen.
- Meir thriller enn krim.
- Krampaktig, kunstig stemning.
- Frisk skrivestil.
- Men den sarkastiske forteljarstemma vert slitsam i lengden.
- Overraskande slutt.
- Terningkast 3+.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Kva er greia med desse forfattarinitialane (i dette tilfellet S.J. og C.J.) egentleg? For å gjera forfattaren sitt kjønn uklart? Litt sånn mystisk, som J.K. Rowling var, før ho vart "avslørt"?
(For ordens skuld: Både Bolton og Tudor er kvinner. Og Bolton brukar, som ein ser på omslaget, av og til sitt heile/verkelege namn.)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Til slutt går ferda til USA..

Myrkongens datter av Karen Dionne

Pioner 2019

Speletid 9:00

Lyd Storytel

- Villmarksthriller 
- Flotte skildringar frå marsklandskapet i Upper Peninsula, Michigan.
- Kidnapping, årelangt fangenskap, skuld, lojalitet.
- Urealistisk, ulogisk, lite truverdig.
- Men miljøskildringane berga eit
- terningkast 4-.

Den sjette mannen av David Baldacci

Cappelen Damm 2017

Speletid 10:39

Lyd Storytel

- Femte bok i serien om eks Secret Service agentane, no privatetterforskarane, Sean Maxwell og Michelle Maxwell.

- Actionfylt og eventyraktig.

- Stødig og sjølvsikker stil.

- Stadig nye moment og overraskingar.

- Terningkast 4.

King og Maxwell av David Baldacci

Cappelen Damm 2017

Speletid 11:15

Lyd Storytel

- Sjette og førebels siste i serien.

- Veldig mykje "tilfeldig" som skjer.

- Hovudpersonane vert utsette for store utfordringar, vil dei klara å ordna opp denne gongen òg?

- Grei underhaldning.

- Terningkast 4.

Ikke gi slipp av Harlan Coben

Cappelen Damm 2021

Speletid 9:58

Lyd Storytel

- Populær, verdenskjent og produktiv krimforfattarar
- Sjølvstendig bok, ikkje del av serie.
- Men ein gammal "kjenning", Myron Bolitar, dukkar opp i ei birolle.
- Veldig amerikansk og typisk Coben; gjenkjenneleg stil, miljø og tema.
- Truverdige karakterar, stadige overraskingar.
- Terningkast 4+.

Vinterlesing: Norsk krim 2020 del 3

Heilt kort og i stikkordformat, men saman med terningkasta seier desse "mikroomtalane" kva eg meiner om bøkene nedanfor. Eg har lest det meste desse forfattarane har gitt ut tidlegare, og har stort sett sett pris på det dei har levert. 

Stammeren av Knut Faldbakken
Gyldendal 2020

371 sider

Lånt ebok BookBites

- Bok nummer 10 i serien om Jonfinn Valmann, men kan godt lesast åleine.

- Kult at 79-årige Faldbakken er så oppdatert på aktuelle ting.

- Småbykrim (Hamar), politikrim.

- Eit forferdeleg omslagsbilete.

- Ein forfattar som har erfaring med stamming og veit kor hemmande det kan vera.

- Handling: Eit likfunn i notid og ei forsvinningssak i fortid, tilfeldig eller ikkje?

- Truverdige karakterar, lite realistisk handling.

- Ikkje spesielt spennande, men brukbart engasjerande.

- Terningkast 4.

Lillemann ildebrann av Merete Junker
Liv forlag 2020

240 sider

Lånt papirbok biblioteket

- Heilt grei, lettlest småbykrim (Grenland).

- Bok nummer 2 med Eline Torp i hovudrolla, kan lesast for seg sjølv.

- Korte kapittel, cliffhangers, raske perspektivskift

- Enkel handling, bygger systematisk opp til ein dramatisk, men noko forutsigbar avslutning

- Pluss for at boka er passe lang (kort).

- Terningkast 4.

Lang tids reise av Jan Mehlum
Gyldendal 2020

299 sider

Lånt ebok BookBites

- Svend Foyn-roman nummer 19. Imponerande! Kan lesast åleine.

- Handlar om eit velbrukt tema i krimromansamanheng: eit forsvunne barn.

- Hulda og jaguaren er som vanleg med

- og som alltid aktuelle problemstillingar.

- Elegant og stødig språkføring

- med ironisk snert og spark til fleire kantar.

- Eit muleg justismord, vanskeleg å vita kva som er etisk riktig.

- Overraskande hendingar undervegs, truverdig oppklaring.

- Terningkast 4+.

Mandela-effekten av Anne Holt
Gyldendal 2020

378 sider

Lånt papirbok biblioteket

- Selma Falck-bok nummer 3, bør lesast kronoligisk.

- Denne er svakare enn dei føregåande.

- Originalt etterforskarpar i Selma og Einar.

- Til ein viss grad underhaldande og godt oppbygd

- men etter kvart veldig langtekkeleg.

- Litt unødvendig komplisert.

- Forventningane mine vart ikkje innfridde denne gongen.

- Terningkast 3.

Bokomtale: Speilet og lyset av Hilary Mantel

Press forlag 2020
818 sider
Lånt papirbok biblioteket

Omsider kom den tredje og avsluttande boka i trilogien om Thomas Cromwell ut. Speilet og lyset har vore etterlengta av mange, ikkje berre fordi det har gått så lang tid sidan forrige bok, men også fordi Hilary Mantel vart tildelt Bookerprisen for begge dei to føregåande romanane Ulvetid (2009) og Falkejakt (2012).
Lista var såleis lagt høgt og forventningane tilsvarande høge då eg starta på boka i romjula. Etter omlag fire veker(!) kunne eg leggja boka frå meg; tilfreds, imponert og litt utmatta. Det er krevjande å "opphalda seg" så lenge og så nært ein slik hovudperson,  utfordrande med alle detaljane og tidvis forvirrande med alle bipersonane.
Samstundes er det komplekse og all detaljrikdommen med på å gjera boka til ei så god leseoppleving.

Den mest sentrale karakteren i boka er Cromwell sjølv, men den ubereknelege, sjølvopptekne og maktglade kong Henrik ruvar liksom i bakgrunnen heile tida.

Speilet og lyset omhandlar dei fire siste åra av Cromwell sitt liv. Handlinga tek til i mai 1536, umiddelbart etter at dronning Anne (Boleyn, Henrik VIII si andre kone) er død. Thomas Cromwell, lojal mot monarken, arbeidde i si tid for at kongen sitt fyrste ekteskap (med Katarina av Aragon) kunne annullerast slik at Henrik kunne bli gift med Anne, Katarina si hoffdame. No har Cromwell fullført eit nytt oppdrag; nemleg å samla nok bevis for at Anne har drive med utruskap, incest og forræderi - og dermed henrettast. Ti dagar etter henrettinga gifter Kong Henrik seg for tredje gong, no med Anne si hoffdame, Jane Seymour.

Som takk for innsatsen vert "han, Cromwell" forfremja og adla og vert "han, lord Cromwell". Forteljarstemma Thomas Cromwell,  aka "Cremuel", aka "Crumb", aka "han" er svært spesiell og liknar ikkje på noko eg har lest i andre bøker. Det er som om lesaren sit på skuldra til Cromwell og ser samfunnet og hendingane rundt han på same måte som han sjølv gjer. Men av og til vert liksom perspektivet utvida; det vert zooma utover slik at ein ser heile biletet - frå oversida. (Eg veit ikkje om det er slik det er meint frå forfattaren si side, men som lesar opplever eg det på denne måten.) 

Mark Rylance som Thomas Cromwell
i BBC-serien Wolf Hall

Det er interessant å sjå kor ulikt Thomas Cromwell vert framstilt forskjellige plassar. I C.J. Sansoms "tudorkrimromanar" (Shardlake-serien) er Thomas Cromwell ein viktig biperson i dei fyrste bøkene. Der er Cromwell framstilt som ein skummel person som står bak ymse intrigar. Mantel framstiller Cromwell med meir menneskelege og forsonlege trekk enn det C.J. Sansom gjer. 

Når ein ser på måleriet av Hans Holbein som er gjengitt på omslaget, ser han ikkje spesielt sympatisk ut. Ettermælet hans var heller ikkje positivt; det var han som sto bak (riktignok etter ordre frå kongen og i samband med reformasjonen) oppløysinga av klostra og alt det medførte av tapte kulturminner og øydelagde menneske.

Eg skjønnar godt at Hilary Mantel - og andre - ser på Thomas Cromwell som ein fascinerande historisk person. Cromwell var ein mann med mange talent og evner; han var språkmektig og diplomatisk og skaffa seg dyktige støttespelarar. Frå enkle kår og ein valdeleg far reiste unge Cromwell ut i verda og tilegna seg kunnskapar og erfaringar som skulle komma godt med då han vende tilbake til England som jurist, politikar og etter kvart som kongeleg sekretær og rådgjevar. I Speilet og lyset får Cromwell - og lesaren - jamvel tilgang til dei inste gemakkane i kongen sitt hoff. Etter kvart vert Cromwell den nest mektigaste mannen i landet, men han bør passa seg: Som den "oppkomlingen" han er, får han også fiendar. 

Ekteskap, graviditetar og barnefødslar var storpolitikk i kongelege og adelege kretsar på 1500-talet. Gjennom avtalar om framtidige ekteskap vart det skapt grunnlag for alliansar, og tilsvarande kunne alliansane bli brotne dersom avtalane vart endra. For kong Henrik var det å få ein mannleg arving viktigare enn noko anna. Han såg ikkje på døtrene han hadde fått med Katarina og Anne (hhv. Maria og Elizabeth) som arvtakarar til trona, og lukka var stor då Jane fødde ein son (den framtidige Edward VI). Men berre nokre dagar seinare døyr dronning Jane, og Henrik må, etter ei høveleg sørgetid, sjå seg om etter ei ny kone.

Cromwell får i oppdrag å leita etter aktuelle kandidatar på kontinentet, for på den måten å skaffa England ein alliert. Som sagt; ekteskap var politikk. Sidan Cromwell er tilhengar av internasjonalt samarbeid og religiøse reformer ser han mot dei protestantiske tyske fyrstedømma. Dette vert starten på Cromwell sitt fall. Anna av Kleve fell nemleg ikkje i smak hos kongen og ekteskapet vert annullert fordi det ikkje vert "fullbyrda", som det heiter. Det er uklart om den manglande fullbyrdinga skuldast Anna sin utsjånad eller Henrik sine evner.

Boka varierer fint reint stilmessig; frå lange, nærast poetiske tankerekker, via detaljerte og oppramsande hendingar, til røffe og brutale skildringar og skarpe karakteristikkar. Mantel skriv det meste i presensform, noko som gjer at ein som lesar er "nær" det som vert fortalt sjølv om det skjedde i ei fjern fortid. Boka er som sagt innleiingsvis veldig detaljert på alle måtar - og det er svært mange karakterar å forhalda seg til. Personoversikten fremst i boka hjelper lesaren med å halda ein viss oversikt. Oversikten syner óg at dei aller fleste er verkelege historiske personar.

Mot slutten av boka tenkjer Cromwell tilbake til barndommen og på opplevingar han har hatt og menneske han har møtt. Når han skjønnar at det går mot slutten av hans eige liv reflekterer han over det han har sett og gjort, men han angrar ikkje på noko. Han har trass alt handla ut frå ordre og etter det han til ei kvar tid har meint har vore best for landet. 

Wolf Hall-trilogien - Ulvetid, Falkejakt og Speilet og lyset - er ei stor litterær tidsreise og eit imponerande stykke arbeid. 

For å ha glede av bøkene bør ein nok ha eit "grunnlag"; ei viss interesse for historie generelt og Tudortida spesielt. Ei slik interesse må ha vore heilt fråverande hos VG sin anmeldar som hevdar at Speilet og lyset er "så kjedelig at anmelderen jukset". Les då heller bokmeldinga til NRKs Marta Norheim: "Shakespeare møter «Game of Thrones», mens Brexit vinkar i det fjerne". 
Også Aftenbladet og Dagbladet har omtalt boka i rosande vendingar.

Eg har ikkje funne omtalar på andre norske bokbloggar enno, men her er nokre svenske bloggmeiningar: Och dagarna går, Fiktiviteter

Oppsummering januar 21

Påbyrja i desember, fullført i januar:
Hilary Mantel - Speilet og lyset - Britisk historisk roman - Lånt papirbok biblioteket

Lest i januar:

David Baldacci - Den sjette mannen - Amerikansk krim - Lyd Storytel

Karen Dionne - Myrkongens datter - Amerikansk thriller - Lyd Storytel

Vegard Tenold Aase - Alt du elsker skal brenne - Norsk dokumentar - Lyd Storytel

J.D. Vance - Hillbillyens klagesang - Amerikansk biografi/dokumentar - Lyd Storytel

Kim Faber og Janni Pedersen - Vinterland - Dansk krim - Lånt papirbok privat

Tor Åge Bringsværd - Mens jeg har dere her - Norsk biografisk/filosofisk - Lyd Storytel

Påbyrja i januar, fullførast i februar:
Emelie Schepp - Broder Jacob - Svensk krim - Kjøpt pocket
Sharon Bolton - Dødsdømt - Britisk krim - Lyd Storytel

5 lyd, 2 papir
5 abonnement, 2 lånt
3 krim, 1 historisk roman, 1 dokumentar, 2 biografiske
2 norske, 3 amerikanske, 1 britisk, 1 dansk
5 menn, 3 kvinner
"Nye" forfattarar: Dionne, Tenold Aase, Vance, Faber, Pedersen

Her på bloggen har det vore veldig stille i det siste. Eg er tilbake på heimekontor om dagane, så eg prøver å vera så sosial og aktiv som muleg på fritida - då sjølvsagt innan dei begrensingane koronasituasjonen/-restriksjonane/-anbefalingane set. Men eg les som vanleg også ein heil del, og eit par blogginnlegg er undervegs.

I januar las eg lite krim (til denne lesaren å vera) og fleire bøker frå (for meg) nye forfattarar. Av dei nye merkar eg meg spesielt det danske krimforfattarparet Faber/Pedersen. Sjølv om Vinterland er minst 100 sider for lang, er det ei svært lovande bok - og eg vil gjerne ha meir frå desse forfattarane. Ein annan ny forfattar er Karen Dionne. Hennar Myrkongens datter byr på fine naturskildringar frå eit (for meg, til no) ukjent geografisk område; Upper Peninsula i staten Michigan, USA. Boka er òg interessant med tanke på kor lojale barn kan vera, uansett kva dei vert utsette for. 

Tor Åge Bringsværd si bok Mens jeg har dere her har undertittel "om det å bli gammel" og er ei sjarmerande, filosofisk og underhaldande erindringsbok som eg kan anbefala på det sterkaste. "Det var aldri lett å hoppe etter Wirkola, men det er enda vanskeligere å dø etter Per Fugelli", skriv Bringsværd. Han har ein leiken penn og skriv med både humor og alvor.

Lesemånaden kan elles oppsummerast med stikkorda "britisk historie" og "amerikansk samtid". Avslutninga av Wolf Hall-trilogien, Speilet og lyset, er ei fenomenal bok; interessant, lærerik og gripande. Men boka er, med sine 814 sider, i overkant detaljert, tidvis langsam og ganske komplisert. Likevel konkluderer eg med terningkast 5, fordi eg - trass alt - er veldig imponert. Ein omtale er på veg.

USA har vore i hovudfokus i dei fleste nyhendesendingar denne månaden. Då den rasande mobben frå den ytste høgresida i politikken storma Kongressbygningen i Washington DC den 6. januar, følgde heile verda med på det som skjedde. Storminga skjedde etter ei (meir eller mindre) direkte oppfordring frå presidenten og me såg alle saman at USA er eit svært splitta samfunn i djup krise. 

Medan dette skjedde las eg Den sjette mannen av David Baldacci, og eg tenkte at "hadde berre King og Maxwell vore der, då hadde dei ordna opp!" Deretter las eg Alt du elsker skal brenne av Vegard Tenold Aase - ein dokumentar frå innsida av ulike høgreekstreme amerikanske grupper; informativ og skremmande lesnad. Familiebiografien Hillbillyens klagesang derimot, den trefte meg berre til ein viss grad. Forsåvidt interessant om ein white trash-storfamilie, men eg tykkjer forfattaren er ubehageleg utleverande om sine eigne.

Eg var nok ikkje den einaste som pusta letta ut då Joe Biden avla eden og den løgnaktige, narsissistiske og rasistiske presidenten forsvann. No er ikkje Biden heller nokon raddis akkurat, men han er i alle fall totalt annleis enn forgjengaren. Han har noko forsonande og velmeinande ved seg som kan komma vel med i arbeidet framover. Så - til slutt, dei avsluttande linjene frå Amanda Gorman sitt dikt "The Hill We Climb", som ho framførde på ein så framifrå måte under presidentinnsetjinga.

there is always light,
if only we're brave enough to see it;
if only we're brave enough to be it.

Oppsummering desember 20

Påbyrja i november, fullført i desember:
Val McDermid - Myrgraven - Britisk krim - Lyd Storytel
Jan Mehlum - Lang tids reise - Norsk krim - Lånt papirbok biblioteket

Lest i desember:
Lars Kepler - Speilmannen - Svensk krim - Lånt lydbok BookBites
Edvard Hoem - Felemakaren - Norsk roman - Lånt ebok BookBites
Anne Holt - Mandelaeffekten - Norsk krim - Lånt papirbok biblioteket
C.J. Tudor - Gullungen - Britisk krim - Lyd Storytel
David Baldacci - Presidentfamilien - Amerikansk krim - Lyd Storytel
Sigmund Falch - Største boxern i Horten - Norsk humor - Lånt papirbok privat
Merete Junker - Lillemann ildebrann - Norsk krim - Lånt papirbok bilioteket
Levi Henriksen - Snø vil falle over snø som har falt - Norsk roman - Lyd Storytel [gjenlesing]

Påbyrja i desember, fullførast i januar:
Hilary Mantel - Speilet og lyset

Desember 2020

5 lyd, 4 papir, 1 ebok
6 lånt, 4 abonnement
7 krim, 2 romanar, 1 humor
6 norske, 2 britiske, 1 amerikansk, 1 svensk
6 menn, 5 kvinner (Kepler er 1 kvinne og 1 mann)
"Nye" forfattarar: Ingen

Årsstatistikken er alt fullført, men eg må óg ta det vanlege oppsummeringsinnlegget for den siste månaden i 2020. 

Avslutninga av bokåret vart bra. Dei tre som eg ga terningkast 5 i desember er svært gode bøker. Siste bok ut i 2020 vart gjenlesing av Levi Henriksen sin debutroman frå 2004 - ei svært positiv leseoppleving. Eg las Snø vil falle over snø som har falt fyrste gong i 2013, det vil sei at det er "mange bøker sidan", så eg hugsa ikkje noko av handlinga. Her på bloggen skreiv eg den gongen berre eit ventebok-innlegg og ga boka terningkast 4 på bokelskere.no. Denne gongen vart eg nok mykje meir gripen av forteljinga. Noko skuldast vel det som kan kallast livserfaring, men eg var også meir heldig med timinga no, sidan mykje av handlinga føregår ved juletider. Fyrste gong las eg boka sjølv, no brukte eg lydbok. Opplesar Fridtjof Såheim les med både innleving, varme, med "korrekt" dialekt og i eit passe tempo.
Når det gjeld Felemakaren og Speilmannen viser eg til omtalane.

Mehlum, Junker, Baldacci og McDermid sine bøker er også bra, om enn ikkje på Speilmannen-nivå. Gullungen vart eg berre passe begeistra for og Mandela-effekten var heller skuffande. Om tida strekk til skal eg grunngje dette nærare i ein kommande samleomtale. 

Eg startar 2021 med ei bok eg har store forventningar til; den etterlengta Speilet og lyset av Hilary Mantel. Eg er sjeldan særleg begeistra for prisvinnande forfattarar, men Mantel er eit herleg unntak. Dei to føregåande Ulvetid og Falkejakt var midt i blinken for meg som er så interessert i Tudor-tida. Dessutan skriv ho på ein spesiell måte og krev ein del av lesaren. Eg ser fram til å bryna meg på 818 sider med Thomas Cromwell.