Bokomtale: Svømmeren av Joakim Zander

Lydbokforlaget 2015
Speletid: 11:40
Opplesar: Torbjørn Harr
Lytteeksemplar fått frå forlaget

Eg har hatt mange gode lese- og lytteopplevingar i det siste - og nyleg høyrde eg på enno ei svært god bok; debutromanen til svenske Joakim Zander, Svømmeren.

Dette er ein intens thriller - fylt av action, overraskingar og spenning samstundes som historia inneheld så mykje meir: ei historie om kjærleik, skuld, sorg, smerte, svik og forsoning. Handlinga går føre seg i EU-hovudstaden Brüssel, i CIA-hovudkvarteret i Virginia, i ymse krigssoner i Midtausten og i den svenske skjærgården.

Historia byrjar i 1980 i Damaskus i Syria der ein liten familie vert øydelagd når ei bilbombe eksploderer og mora i familien døyr. 30 år seinare møter me libanesisk-svenske Mahmood, han er universitetstilsett og forskar på krigsforbrytelsar. Under ein konferanse i Brüssel blir han kontakta av ein tidlegare soldatkollega som har oppsiktsvekkjande og farlege opplysningar som omhandlar amerikanske soldatar og tortur i Irak og Afghanistan. Under det fyrste møtet mellom dei to vert kollegaen brutalt drept. Dermed vert uskuldige Mahmood sett i samband med mord og terror. Han er i trøbbel, for å sei det mildt, og er nokså desperat når han tek kontakt med den tidlegare kjæresten sin, Klara Walldén.

Denne Klara er den samlande karakteren i boka. Ho er tilsett som jurist hos ein svensk EU-politikar - og saman med Mahmood vert ho kasta inn i ei heseblesande flukt- og forfølgingshistorie. Nokon vil - for ein kvar pris - hindra at opplysningane dei sit på kjem fram i lyset. Dette er noko av det som er mest fengslande med ei slik historie; at vanlege og uskuldige folk hamnar i ein situasjon der dei plutseleg vert beskulda for ulike ting. Det einaste håpet deira er å rømma, samstundes som dei prøver å finna sanninga.

Parallellt får lesaren følgja ein namnlaus amerikansk agent - "Svømmeren" - som er prega av ei stor sorg. Han mista for fleire år sidan den store kjærleiken sin i eit bombeattentat og overlot deretter den vesle dottera deira til ein uviss lagnad. For å gløyma sorga og det han heile tida har oppfatta som sitt store svik, har han opphalde seg i krigssoner og konfliktområde rundt omkring i verda.

Romanen har eit politisk, internasjonalt og aktuelt bakteppe. Ein får møta grådige lobbyistar og får eit innblikk i internasjonale intriger og politisk maktspel - og ikkje minst; møta amerikanske soldatar og CIA-agentar med ganske usympatiske trekk. Zander har sjølv bakgrunn som jurist og har arbeidd i EU-kommisjonen og for Europarådet, og vaks opp i Sverige, Syria og Israel. Han har dermed både fagleg tyngde og ein viss internasjonal erfaring - som syner att i boka.

Boka er ein velskriven spionthriller med mange interessante hovud- og bipersonar - og inneheld fleire overraskingar undervegs. Zander har nok jobba mykje med språket; det er tydeleg at teksten er grundig gjennomarbeida. Det ligg eit alvor og ei meining i romanen i tillegg til det som er underhaldande og spennande. Dersom eg skal samanlikna boka med andre tidlegare leseopplevingar, er nok Stieg Larsson sin Millennium-trilogi nærast, - men eg får også assossiasjonar til Robert Ludlum og John le Carré, samt kanskje litt Mankell, Nesbø og Adler-Olsen.

Zander skildrar både menneske og hendingar med innsikt og balanse. Miljøskildringane er detaljerte og truverdige, - og dei menneskelege reaksjonane som gjeld moral, skuld og samvit er truverdige og fortalt om på ein overbevisande måte. Eg likte Svømmeren svært godt, - så godt at eg vurderte å gi terningkast 6. Eg vel likevel å lata terningen landa på 5 - eg trur nemleg forfattaren har enno litt meir "å gå på". For meg vart eit par trådar uavklarte - men det er muleg at det er min eigen feil; kanskje eg ikkje har vore konsentrert nok gjennom heile boka.

Eg las ein stad at det er planlagt ytterlegare to bøker med Klara Walldén - så her er det berre å gleda seg til neste! Eg er også temmeleg sikker på at boka kjem til å bli film og/eller TV-serie i ganske nær framtid.

Bokomtale: Den stumme jenta av Michael Hjorth og Hans Rosenfeldt

Lydbokforlaget 2015
Speletid: 12.00
Opplesar: Ivar Nergaard
Lytteeksemplar fått frå forlaget

Sebastian Bergman er ein av dei mest usympatiske skikkelsane eg veit om innan krimlitteraturen. Han er ein ubehageleg sexmisbrukande kriminalpsykolog som lyg, er nedlatande, kynisk og som trampar rundt utan omsyn til omgivnadene sine.

Og han er ein av favorittfigurane mine.

I det verkelege livet hadde eg avskydd og unngått ein slik person, men i krimserien til Hjorth og Rosenfeldt er han ein spennande og fascinerande karakter. I Den stumme jenta viser han faktisk også enkelte glimt av menneskeleg varme.

Den stumme jenta er bok nummer 4 i serien og forfattarane har på nytt produsert ei bok med psykologisk innsikt og høg spenning. Hjorth og Rosenfeldt har funne ein "vinnarformel" som dei held fast på og som fungerer. Formelen består av kjappe sceneskift, varierte perspektivskift og eit spennande etterforskarteam. Stilen får meg stadig til å tenkja på den amerikanske krimserien Criminal Minds.

I likskap med FBI-etterforskarane i Criminal Minds er etterforskarane i Rikskrim stadig på reise. Denne gongen skal dei til tettstaden Torsby i Värmland som er råka av ein ufatteleg tragedie. Ein heil familie; mor, far og to små born er skotne og drepte. Det kjem raskt fram at det var nok ein person til stades i huset til denne familien då ugjerninga fann stad: Ei lita jente på 10 år var vitne til drapa og har flykta - ho har gøymt seg i skogen. Kva verknader kan ei slik traumatisk oppleving føra til for eit lite barn? Kven finn ho fyrst - drapsmannen eller politietterforskarane?

Boka er ein thriller der kampen mot tida og klokka er viktig - og dette er neglebitande spennande. Ein lesar/lyttar vekslar gjerne mellom å halda pusten og å hyperventilera. Ivar Nergaard les boka i eit akkurat passe tempo og med innleving og intensitet, utan å overdriva. Eg set pris på at historia får ei heilt ny og uventa vending mot slutten. Avslutninga med konfrontasjonen mellom to av dei sentrale karakterane i bokserien er også overraskande - og ein spennande opptakt til ei framtidig bok.

Ikkje alt er like verkeleg eller sannsynleg når det gjeld enkelte viktige deler av handlinga, men eg velgjer i dette tilfellet å oversjå det. Plottet og motivet er ganske søkt, men for meg tel samanhengen, utføringa og "stilkarakteren" meir i ei slik forteljing. Då treng ikkje alt vera så sabla truverdig.
Eg gir Den stumme jenta karakteren 5 minus, for eg tykkjer denne siste boka i serien er litt svakare enn dei foregåande. Om dette er ein "glipp" frå forfattarane si side eller om det er ein fallande trend, får me ikkje vita før neste bok kjem ut.

Les også: Omtale av Fjellgraven

Bokomtale: Skyggegutten av Carl-Johan Vallgren

Lydbokforlaget 2014
Speletid: 9 t 12 min
Opplesar: Christoffer Staib
Lytteeksemplar frå Lydbokforlaget

Eg hadde ikkje høyrt om verken boka eller forfattaren Carl-Johan Vallgren før eg las ein fristande omtale på Tine sin blogg i haust ein gong. Tusen takk for supert tips, Tine. Dette vart - om ikkje akkurat inner-tiar, så i alle fall nær midt i blinken.
Eg er i utgangspunktet begeistra for svensk krim, og det var gledeleg å oppdaga ein "ny" og dyktig krimforfattar. Vallgren er egentleg ein etablert forfattar - dette er krimdebuten hans som han gav ut under pseudonymet Lucifer i nabolandet. Her i landet er ikkje forfattaren så kjend, så her vert boka utgitt med forfattaren sitt verkelege namn.

Boka startar med eit tilbakeblikk til året 1970, då 7 år gamle Kristoffer vart kidnappa. Guten tilhøyrde den velståande familien Klingberg, men det vart aldri kravd løysepengar og guten vart aldri funnen. Foreldra gjekk til grunne og veslebroren Joel vaks opp med kun ein skygge av ein bror.
40 år etter forsvinning-/kidnappingssaka - i notid - forsvinn så Joel, mest sannsynleg frivillig ifølge politiet. Men kona hans oppsøker Joel sin gamle ven Danny for å få hjelp - fordi Danny var den einaste Joel stolte på. Kva har skjedd? Er familien råka av ein ny tragedie? Er det ein samanheng mellom forsvinningane? Korleis? Kvifor? Gradvis og undervegs får både Danny og lesaren kjennskap til stadig nye moment, skjulte opplysningar og gamle minner. Det vert farleg - livsfarleg - for Danny og personane rundt han.

Danny Katz er ein særeigen karakter; ein protagonist utanom det vanlege som eg fekk sans for. Skyggegutten har, forutan ein spennande hovudperson, mange av dei ingrediensane eg likar at ei spenningsbok har: Høgt tempo, skiftande perspektiv, neglebitande spenning og eit litt komplisert plott. Det handlar - mellom anna - om eit forsvunne barn, skjulte familehemmelegheiter og ein uskuldig mann som absolutt "alle" er ute etter og jaktar på. Med andre ord: Me har på ein måte lest/høyrt/sett det før - men Vallgren gjer det på ein svært dyktig måte: Han har sin eigen spesielle vri og syner ekte forteljarglede.

Skrivestilen er elegant og språket stødig. Stemninga er litt desperat og mørk - så boka vert karakterisert som ein noir-thriller. Forteljinga er nokså komplisert og krever konsentrasjon, spesielt om ein lyttar til boka - men kan likevel seiast å vera lettlest - fordi handlinga er så "logisk" og drivande. Forfattaren formidlar gode skildringar av hovudpersonane si uro og frykt. Visse stereotype karakterar og politiroman-klisjear kan ein finna i boka, men ikkje så mykje at det vert negativt for leseopplevinga. Alle trådane vert vevde fint inn i forteljinga og nøsta opp igjen på ein god måte.

Eg gir Skyggegutten ein stor og blank 5'ar på terningen og har høge forventningar til neste bok i det som skal bli ein thriller-serie frå Carl-Johan Vallgren. Boka passar til deg som likar forfattarar som Jussi Adler-Olsen, Lars Kepler og Jo Nesbø. Opplesar Christoffer Staib er dyktig og les lydboka i eit passande tempo og med akkurat passe innleving.
Tusen takk til Lydbokforlaget som sende meg lytteeksemplar.

Bokomtale: Linnés dystre lærdom av Lars Mæhle

Samlaget 2014
333 sider
Kjelde: Meldareksemplar

Protagonisten i denne boka er den noko ubalanserte psykologen Ina Grieg. Me vart fyrst kjend med ho i fjorårets Den mørke porten; ein svært bra krimdebut frå Lars Mæhle si side.
Ina har altså eit utradisjonelt yrke til krimhelt å vera - ho er også småbarnsmor, forholdsvis lukkeleg gift, aktiv med kick-boksing og - mørkeredd.

Og nettopp mørkredsel og uhyggestemning er det ein heil del av i denne boka. Linnés dystre lærdom er meir ein thriller enn ein krimroman; forfattaren spelar på lesarene sine "angst-strenger"; frykta for det mørke og ukjende.

Ein annan ting ein lesar kan kjenna seg att i, er kjensla av uvisse - blanda med forventning - når ein skal møta att gamle klassekameratar etter mange år.

Ina kjenner på desse motstridande kjenslene når ho vert bedd i gjenforeningstreff. Ho er i utgangspunktet avvisande til ein slik reunion, men bestemmer seg så for å møta opp - fyrst og fremst for å finna ut kva dei andre veit om kva som hende med klassevennina Sonja den gongen for så lenge sidan. Mobbeofferet Sonja forsvann nemleg på mystisk vis i 1984 - og Ina har etter den hendinga slite med skuldkjensle sidan ho ikkje gjorde noko for å stoppa den omfattande mobbinga og plaginga.
Så Ina reiser tilbake til barndomsbygda og konfronterer både den eine og den andre med mysteriet kring Sonja si forsvinning. Sjølve klassefesten vert ganske mislykka for hennar del, men det vert klart at fleire tykkjer denne gamle saka er ubehageleg og at dei ønskjer at ting skal verta gøymt og gløymt. Så skjer eit nytt drap - og Ina sjølv kjem i alvorlege vanskar.

Den spesielle tittelen Linnés dystre lærdom syner til personen som i si tid vart mistenkt for bortføring og drap på Sonja. Ungguten Tom Kaser vart kalla "botanikeren" - han var ein einstøing som var oppteken av planter og natur - og Carl von Linné si lære om klassifisering. Sjølv om Tom aldri vart tiltalt og det aldri vart funne noko lik, vart Tom sett på som gjerningspersonen av folk i bygda.

Linnés dystre lærdom inneheld fine og stemningsskapande skildringar av skog og natur og er ei spennande og fengslande bok. Handlinga går føre seg på fleire tidsplan, og parallellt med at Ina viklar seg inn i mysteriet, får lesaren gradvis vita meir av det som skjedde med Sonja. Språket er leikande lett - forfattaren nyttar eit lesevenleg og moderne nynorsk.
Det som kan innvendast med boka er sjølve plottet, som er vel søkt og usannsynleg, men alt i alt var dette ei positiv leseoppleving.

Bokomtale: Våpenskjold av Thomas Enger

Lydbokforlaget 2014
Speletid: 10:26
Opplesar: Christoffer Staib
Kjelde: Lytteeksemplar

Dette er ei brukbar bok - dersom ein klarar å oversjå/overhøyra alle språkblomstrane og klisjéane. For meg vart ikkje Våpenskjold så god leseoppleving. Eg vart - etter kvart som eg lytta - meir opptatt av det pinleg dårlege språket og den elendige språkvasken enn innhaldet i boka. Her har forfattar/forleggar/redaktør gjort ein for dårleg jobb, rett og slett.
Eg likte veldig godt starten på serien om journalisten Henning Juul. Den fyrste boka Skinndød var god på så mange måtar; svært spennande, interessant plott og godt komponert. Eg likte også bok nummer to Fantomsmerte, men med Blodtåke starta nedturen - og denne held fram i Våpenskjold.

Henning Juul sin personlege tragedie er den sentrale raude tråden og det bærande elementet i bokserien. I denne fjerde boka jaktar han vidare på kven som sto bak og kva som egentleg hende då huset til familien vart påtent, sonen mista livet og Henning sjølv vart hardt skada.

Parallellt jobbar ekskona og Aftenposten-journalisten Nora med ei forsvinningssak. Nora vert personleg engasjert og involvert sidan ho var studievenninne med den sakna. Det handlar om ein steinrik familie med våpenskjold og mange mørke hemmelegheiter og der engasjementet og den journalistiske gravinga fører Nora opp i utfordrande og farlege situasjonar. Og så viser deg seg då, til slutt, at Henning sine undersøkingar og Nora si sak heng saman...
Som eit ekstra "krydder" i handlinga er Nora blitt gravid med Henning sin kollega og rival Iver. Det heile blir liksom-dramatisk, liksom-utfordrande og såpeopera-aktig.

Eg trur serien hadde vorte betre dersom forfattaren ikkje hadde vore fullt så ambisiøs. Det hadde vore nok med to bøker liksom. For både Blodtåke og Våpenskjold inneheld fantastisk mykje unyttig og uvesentleg fyllstoff; det er ikkje spennande å lesa om trivialitetar som innkjøp av mat, toalettbesøk og dusjing. Eventuelt burde forfattaren ha teke seg betre tid. Tid til å byggja opp truverdige karakterar og ei gjennomarbeida forteljing. Den einaste karakteren som det går an å tru på er Henning Juul sjølv, - og han er eg i ferd med å bli lei av.

Grunna alt det som irriterte meg medan eg lytta, heldt eg på å gje boka karakteren 2, men avslutninga er såpass lovande at eg likevel konkluderer med (ein svak) terningkast 3.
Trass i at eg vart skuffa over Våpenskjold kjem eg nok til å lesa den femte og siste boka i serien når den kjem ut. Forfattaren har klart å få meg såpass interessert at eg må sjå korleis det går med stakkars Henning Juul til slutt.
Christoffer Staib gjer ein heilt grei jobb som opplesar av denne og dei andre lydbøkene i serien.
Takk til Lydbokforlaget for lytteeksemplar.

Bokomtale: Oslo Noir av Aslak Nore

Lydbokforlaget 2014
Speletid: 12:36
Opplesar: Espen Sandvik
Kjelde: Lytteeksemplar 

Eg vart veldig imponert over den forrige boka til Aslak Nore, spionthrilleren En norsk spion, og var difor veldig spent på denne.
I Oslo Noir møter me att den same hovudpersonen, Peter Wessel, - men i ei anna tid og i heilt andre omgjevnader.
Historia går føre seg i Oslo på 1990-talet og handlar om ulike ungdoms- og oppvekstmiljø. Lesaren får bli kjend med den unge og "uferdige" Peter og familien, venene og oppveksten hans.

Eit superkort handlingsreferat:
Sommaren 1997, ein ungdomsfest på beste vestkant, eit par drap kamuflerte som overdosedødsfall og ein pose ecstasy på avvege. Alt dette involverer mange personar og fører til fleire actionfylte jakt- og fluktscener - og til slutt; eit endeleg oppgjer.

Oslo Noir har, i motsetnad til før nemnde En norsk spion, mange ulike forteljarstemmer. Det vert skildra kor tilfeldig det kan vera at ein havnar på feil eller rett side av lova. Ungdommar som er i ferd med å skli ut vert ikkje "sett" av sine eigne samstundes som politi og hjelpeapparat vert ståande makteslause. Andre kan vera i ferd med å rota seg inn i vanskar og kriminalitet - men har nettverk og ressursar nok til å komma seg ut av det kriminelle og destruktive tilværet.

Tittelen på boka er sikkert inspirert av Stockholm Noir-trilogien til Jens Lapidus, som handlar om fleire ulike kriminelle frå ulike miljø og nasjonalitetar. Lapidus er meir elegant, meir original og mykje råare enn Nore, men kan hende er Stockholm ein råare by enn Oslo? Oslo Noir fortel om ein by som har forandra seg, i dag ser me ein annan form for kvardagsrasisme og framandfrykt enn på 90-talet. Etter det eg kan forstå er eitt av poenga til forfattaren at Oslo på mange måtar var ein meir uskuldig by i 1997, både i narko-samanheng og når det gjeld ekstremisme. Politikarane og styresmaktene var heller naive og forsto nok heller ikkje dei mørke sidene og kreftene i dei gjengbaserte narkokriminelle miljøa.

For meg personleg er miljøet som vert skildra i denne boka (nesten) like fjernt som macho-/militær-/agent-miljøet i En norsk spion. Ein del av språket i boka er også fjernt og nesten uskjøneleg for meg. Alle miljø har jo sine "faguttrykk" og sitt eige "stammespråk", - for eksempel det spesielle ungdomsspråket eller sosiolekta/etnolekta som ein finn i Oslo. Altså ungdom av ulik bakgrunn som brukar sjargongane sine og slanguttrykka sine og skaper eit slags nytt språk eller dialekt. Slik markerer dei seg og viser kva slags identitet og sosial tilhøyrigheit dei har.
I denne boka finst eksempel på både kebab- og salsa-norsk, raddisspråk og vestkant-sosiolekt. Aslak Nore er nok ein forfattar som er veldig bevisst på dette med språk; han får fortalt mykje gjennom korleis karakterane snakkar; dialogane framstår som "ekte". Miljøskildringane elles virkar "riktige" og typisk nittitals.

Oslo Noir er ein velskriven spenningsroman, men i store deler av boka manglar ein svært vesentleg ting - nemleg spenning. Mykje av handlinga vert liksom så forutsigbart, alt frå starten av skjønnar ein at enkelte av karakterane kjem til å hamna i skikkeleg trøbbel. Når Peter Wessel spring for livet gjennom Oslo-gatene, veit me jo at det "går bra" sidan han i høgste grad er frisk og levande i En norsk spion. Den detaljerte lokalgeografien og dei uendeleg mange gatenamna er sikkert interessant om ein bur eller er godt kjend i Oslo, - for oss andre er desse detaljane småirriterande.

Eg ser på Oslo Noir er ein grei gjennomgang av hovudpersonen sin bakgrunn, - ein slags forklaring på korleis han er blitt som han er blitt. Eg håpar neste bok frå Aslak Nore handlar om ein Peter Wessel meir lik han me møtte fyrste gong; ein vaksen, reflektert og tøff actionhelt.

Espen Sandvik gjer ein finfin jobb som opplesar av lydboka. Han har ei ung stemme og får godt fram dei forskjellige dialektane/sosiolektane som dei ulike karakterane har.
Takk til Lydbokforlaget for lytteeksemplar!

Bokomtale: Angrep fra alle kanter av Tore Renberg

Lydbokforlaget 2014
Opplesar: Tore Renberg
Speletid: 14 t 27 min
Lytte-eksemplar frå Lydbokforlaget

Tore Renberg er ein av favorittforfattarane mine, og det var med forventningar om ei fin og intens leseoppleving eg lasta ned lydfila for nokre dagar sidan.
Så - denne lydboka er grunnen til at eg har vore litt fjern for enkelte familiemedlemmer i det siste: Ein del av meg (hjernen) har vore ein heilt annan plass; nemleg i Stavanger og Sandnes, saman med Hillevågsgjengen. Boka er altså umuleg/vanskeleg å leggja frå seg.

Angrep fra alle kanter er ei direkte oppfølgingsbok av fjorårssuksessen Vi ses i morgen. Handlinga utspelar seg berre nokre veker etter den dramatiske slutten på forrige bok. Me møter att Rudi, Jan Inge og Cecilie - som har lege lågt sidan sist. Flyttebyrået deira driv nesten berre med slike ting som flyttebyrå skal driva med (dvs. lite innbrot og torpedo-verksemd). Ting har roa seg ned, den tidlegare kompisen Tong har fått ein kvilestad, Cecilie er gravid og Jan Inge har fått seg dame. Dei drøymer om noko dei aldri har hatt; eit normalt liv i ein forholdsvis normal heim. Men for å få det til, krevst det pengar, meiner Jan Inge. Store pengar. Så han er i ferd med å planlegga eit siste brekk før gjengen kan avslutta det kriminelle livet og bli lovlydige borgarar. For å få til det siste og avgjerande stuntet - eit spektakulært ran - må det rekrutterast nye medlemer i Hillevågsgjengen. Og det skal syna seg å bli litt av ein utfordring.

Me vert kjend med fleire nye karakterar, dei mest sentrale er brødrene Ben og Rikki. Ben er den bråkjekke og uredde veslebroren og Rikki er den engstelege storebroren. I opningsscenen i boka møter me dei to, sniffande på bensin medan dei ser utover heimbyen Sandnes. Skildringa av desse to gutane i 15-16 års-alderen og tilværet deira er hjerteskjerande og opprørande. Eit liv med "ein satan til far og ein zombie til mor" er eit elendig liv og gutane får nok av den valdelege faren og den psykisk sjuke mora - og rømmer heimefrå. Dei dreg frå heimen i Sandnes - og søkjer "naudhamn" - hos onkel Rudi i Hillevåg.

Eg opplever Vi ses i morgen og Angrep fra alle kanter som underhaldande og med ei heller absurd/grotesk handling, men bøkene inneheld ein del sterke tema som er til ettertanke. Det handlar i vid forstand om oppvekst og oppvekstvilkår, om barn og unge sine behov for grenser, tryggleik og kjærleik - og om kva som kan skje dersom desse grensene og denne tryggleiken ikkje er til stades. Mange av desse unge havnar utanfor det "normale" samfunns- og arbeidslivet; dei kjem på "feil spor" med rus, kriminalitet og arbeidsløyse. Men - enkelte greier seg - dei kjem seg gjennom ei barne- og ungdomstid prega av mishandling og omsorgssvikt og blir likevel normale og lovlydige borgarar.

Tore Renberg har rikeleg med forteljarglede og ein frodig fantasi. Han fortel historia si med stor innleving og på ein energisk og sprudlande måte. Alle karakterane hans vert skildra med omsorg og kjærleik, same kor skakkøyrde og lite sympatiske dei framstår. Her har alle personane fleire "dimensjonar" - med gode og dårlege sider. Ta for eksempel hovudpersonen Rudi - som jo er både omsynsfull, morosam og snill, men som i andre situasjonar er valdeleg, vulgær og rå. Renberg er ein forfattar som går svært tett inn på karakterane sine og relasjonane mellom dei - så tett at det av og til blir ubehageleg intimt, for lesaren.

Ved å visa fram vrangsida av "verdens rikaste by" får Renberg fram dei store skilnadene på folk. Han rettar eit kritisk søkjelys på overflodssamfunnet vårt og oljerikdommen vår. Den stadige jakta og jaget etter status og pengar har gjort at enkelte har mista noko undervegs. "Boka kallar på latterbrøl og medkjensle" vart det sagt om Vi ses i morgen, - og det gjeld også for Angrep fra alle kanter, meiner eg. Ein får kjenna på mange ulike kjensler medan ein les eller lyttar. Boka har mange ulike og truverdige forteljarstemmer, og er komponert slik at forteljinga vert veldig spennande.

Eg gir boka karakteren 5 + og anbefalar lydboka på det varmaste.
Tore Renberg er verdens beste forfattaropplesar!

Stor takk til Lydbokforlaget for lytteeksemplar.

Bokomtale: Doktor Fredrikis kabinett av Jørgen Brekke

Lydbokforlaget 2014
Speletid: 9 t 44 min
Opplesar: Kim Haugen
Kjelde: Lånt på biblioteket

Jørgen Brekke debuterte i 2011 med Nådens omkrets - ei bok som vart ein stor suksess - og som eg likte veldig godt. Utgangspunktet for handlinga i den boka og i oppfølgjaren Drømmeløs var notida og det sjarmerande etterforskarparet Odd Singsaker og Felicia Stone - men med enkelte trådar og hendingar langt tilbake i tid. Begge er spennande og interessante og ein smule makabre. I Brekke sin tredje kriminalroman, Menneskets natur, er handlinga kun lagt til våre dagar.

Doktor Fredrikis kabinett er bok nummer fire og er ein historisk kriminalroman. Handlinga er lagt til Trondheim og året 1769. Hovudpersonen er politimester Nils Beyer (som me møtte fyrste gong i Drømmeløs), han er ein velutdanna og klok mann som strevar med forholdet til kjæresten og som slit med depresjon, einsemd og alkohol. Altså slike ting som "alle" moderne krimheltar også slit med. Ein finn faktisk mykje av den same tematikken i denne boka som i kriminalforteljingar lagt til notida; organisert kriminalitet, menneskehandel, korrupsjon og prostitusjon.

Det heile startar med at ei ung jente vert funnen drept - og Bayer lovar seg sjølv og andre at han skal finna ut kven som står bak det uforklarlege drapet. Samstundes kjem ein tidlegare kjenning tilbake til Trondheim; den mystiske doktor Fredriki som har med seg eit like mystisk kabinett og ein søvngjengar med profetiske evner. Fleire blodige hendingar finn stad - og Bayer og medarbeidarane hans vert involverte, på fleire plan.

Så vidt eg kan skjønna skildrar forfattaren godt dei historiske tilhøva i byen. Han får godt fram dei store, nesten groteske, skilnadene på folk. På den eine sida dei fattige som levde frå hand til munn - og på den andre sida dei "kondisjonerte" som levde i stor rikdom. 

Doktor Fredrikis kabinett er ei underhaldande, ganske spennande og velskriven forteljing, men eg tykkjer likevel at dette er den svakaste boka til Jørgen Brekke. Handlinga er for enkel og det manglar litt nerve - og så saknar eg Odd Singsaker..

Lydboka er greit opplest av Kim Haugen, han les i eit passe tempo og med brukbar innleving.

Bokomtale: Sannheten om Harry Quebert-saken av Joël Dicker

Lydbokforlaget 2014
Speletid: 21 t 40 min
Opplesar: Helge Winther-Larsen
Kjelde: Kjøpt sjølv

Den unge forfattaren Joël Dicker (f. 1985) fekk uventa stor suksess i fleire land med denne romanen. Boka kom ut på norsk (Pax forlag) tidlegare i år, og på deira nettsider kan du lesa dei fyrste 35 sidene (av totalt 619 - dette er ei tjukkas-bok og på alle måtar ei stor forteljing).

Boka er god, svært spesiell - men litt for omstendeleg og repeterande etter min smak. Likevel - Dicker skriv på ein drivande og "lesevenleg" måte og han byr på mange overraskingar undervegs. Det er ei krimforteljing - men er også ein metaroman som inneheld mykje om skriving og skriveprosessar - og har spark til den kyniske forlagsbransjen.

Handlinga er lagt til ein amerikansk småby. Sentralt i forteljinga er to forfattarar; den unge Marcus Goldman, som er eg-person og forteljarstemme - og den tidlegare læraren og mentoren hans; den aldrande Harry Quebert. Rockestjerne-forfattar Marcus får skrivesperre og store vanskar med å innfri sine eigne og andre sine forventningar om å følgja opp suksessen med debutboka si. Difor tek han kontakt att med den gamle mentoren sin for å komma vidare med skrivinga. Men opphaldet hos Harry utviklar seg til noko heilt anna.

33 år tidlegare hadde Harry Quebert eit forhold til ei 15 år gammal jente, Nola. Ho forsvann under mystiske omstendigheiter i 1975. Ei kvinne som var eit viktig vitne til forsvinninga vart funnen drept. Tilbake i notid - i 2008 - vert levningane til Nola funne i hagen til Harry. Saman med liket ligg originalmanuset av "Det ondes opprinnelse" - boka som førte til at Harry vart rik og berømt. Marcus kan ikkje tru at venen hans har gjort noko gale, og han bestemmer seg for å etterforska saka på eiga hand - for å reinvaska Harry og dessutan for skriva ei bok om det heile. Men nokon prøver å skremme Marcus frå å grava for mykje i fortida. Fleire personar ønskjer, av ulike årsaker, å halda ting gøymt og gløymt. Marcus Goldman - og dermed lesaren - oppdagar fleire mulege løysingar på mysteriet om den forsvunne Nola. Jakta på sanninga er forvirrande og omfattande. Kan ein stola på Harry når han fortel historia si til Marcus? Og kva med Goldman - han er jo forfattar - er det han skriv i boka sant? Kva er sanning, kva er "verkeleg" og kva er fantasi?

Sannheten om Harry Quebert-saken er ein labyrint av ein roman. Det dukkar stadig opp nye tankerekker og teoriar og me får presentert skiftande motiv. Boka er vanskeleg å leggja frå seg fordi det stadig er nye vriar og vendingar. Perspektivet skiftar mellom fleire personar, spesielt mellom dei to forfattarane Marcus og Harry, i fortid og notid. Gradvis og undervegs får lesaren fleire opplysningar om hendingar frå sommaren 1975, då Harry var ein ung suksessfull forfattar med skrivesperre; frå den tida då Nola og Harry hadde hemmelege stemnemøte og planla ei framtid saman. Me får kjennskap til andre personar som såg på dette forholdet som stygt, galt og feil. Det syner seg også at Nola, trass sin unge alder, hadde fleire ting som ho skjulte for omgjevnadene sine.

Dette er ei bok som omhandlar skikkeleg store tema som; kjærleik og venskap, einsemd, sorg og lengsel, løgn og bedrag - og liv og død. Skildringa av den sære (men typisk amerikanske?) småbyen er god, men fleire av innbyggjarane der framstår meir som latterlege karikaturar og parodiar enn "ekte menneske". Skildringa av Den Store Kjærleiken mellom den 15 år gamle jenta og den 34 år gamle forfattaren er heller ikkje særleg truverdig, tykkjer eg - men medan eg las valde eg å sjå bort frå at dette forholdet egentleg irriterte meg (og opprørte meg).

Boka er som sagt skriven på ein spesiell og spennande måte, ho innheld store kjensler og mange forteljingar og digresjonar, samt historia om korleis to bøker vart til. Eg likte både det sentimentale og det ironiske i boka, og har sans for at nye forfattarar, som Dicker, prøver å skapa noko heilt nytt og annleis. Forfattaren viser stor forteljarglede - og dette har gjort boka veldig omfattande. Historia kunne godt ha vore "slanka" med eit par hundre sider utan at underhaldningsverdien hadde tapt seg.

Lydbokversjonen er fin, men passar best for erfarne lydboklyttarar - boka har eit innhald og ein komposisjon som krev konsentrasjon og merksemd heile vegen. Helge Winther-Larsen har ei ypparleg opplesarstemme; han er dessutan passe teatralsk for denne type bok.

Bokomtale: Mørke hjerter av Hanne Kristin Rohde

Lydbokforlaget 2014
(Papirutgåve: Kagge)
Speletid: 8 t 23 min
Opplesar: Ingrid Vollan

Eg pleier å vera skeptisk, men nysgjerrig når det gjeld bøker innan kategorien "kjendis skriv krim". Det var utgangspunktet mitt når eg starta lyttinga av Mørke hjerter også. Ingrid Vollan si stemme er forresten svært lik Hanne Kristin Rohde si stemme, så det var nesten som å høyra forfattaren sjølv lesa lydboka.

Wilma Lind er hovudperson i boka og nyutnemnd leiar av Seksjon for volds- og seksualforbrytelser i Oslo politidistrikt. Altså den same stillinga som Rohde sjølv har permisjon frå. Boka er ikkje sjølvbiografisk på nokon måte, men forfattaren har erfaring frå og inngåande kjennskap til korleis politi- og etterforskingsarbeid føregår i det verkelege livet. Det er både positivt og negativt. Positivt fordi hendingane i boka då er "sannferdige" og realistiske. Negativt fordi det vert kjedeleg; rutinemessig etterforsking, møteaktivitetar, budsjettarbeid og byråkrati er reellt nok, men dette skal liksom vera krimlitteratur - og då krev lesaren litt meir. Meir spenning, meir tankeverksemd, meir action.

Wilma er ambisiøs og ønskjer verkeleg å gjera ein innsats for å oppklara alle dei grove valds- og overgrepssakene som avdelinga strevar med. Men i staden må ho bruka tida si på budsjettkutt, håplause sjefar og mannssjåvinistiske kollegaer. Rohde set fokus på at politiet sine avgrensa ressursar påvirkar deira evne til å løysa saker som handlar om trafficking, valdtekter og andre grove valdssaker. Kjempeviktig tema altså, men "innpakka" i ein kriminalroman fungerer det ikkje heilt, tykkjer eg.

Mørke hjerter vart ikkje noko bra leseoppleving for meg. Boka er uspennande, har dårleg framdrift og løysinga av sjølve krimgåta er lite truverdig. Karakterane er, med få unnatak, stereotype og eindimensjonale. Plottet er usamanhengande og usannsynleg. Den absolutt beste delen av boka er prologen. Den er lovande og velskriven og gjer at lesaren vert fanga inn i historia med ein gong, men altså - der stoppar det opp.

Takk til Lydbokforlaget for lytteeksemplar.

Lydbok-noveller

Lydbokforlaget har nyleg lansert eit nytt "novellekonsept" - Lydbok-singlar. Dette er noveller og korte tekstar som vert utgitt berre på lydfiler. For folk som ønskjer å prøva ut lydbokformatet, er dette tilbodet midt i blinken. Men også for alle andre kan det vera ønskjeleg å kjøpa enkeltnoveller/singlar. Prisen er kroner 39 pr. lydfil. Les meir om det nye konseptet her.

Eg takka ja til tilbodet eg fekk om å prøvelytta dei fyrste tre singlane/novellene:
 - Bjørnen gikk over fjellet av Alice Munro (speletid 1t 59 min)
 - Kysset av Merethe Lindstrøm (speletid 41 min)
 - The life and death of Janis Joplin av Ingvild H. Rishøi (speletid 48 min)

Kysset

er ei vemodig kvardagshistorie med vemodige kvardagstankar. Den kvinnelege forteljaren møter tilfeldigvis att ei kvinne frå fortida. Denne kvinna var syster til ein mann som forteljaren hadde eit forhold til i ungdomstida, og dei har ikkje møtt kvarandre sidan den gongen. Møtet set i gang nye tankar og kjensler hos forteljaren, og handlinga i forteljinga vekslar så mellom notid og fortid. 

Eg tykte novella var stemningsfull og fin, men med ein litt brå slutt. (Slike opne avslutningar er jo vanleg når det gjeld noveller; det vert lagt opp til at lesaren skal tenkja seg korleis det går vidare, på ein måte..)
Eg har ikkje lest noko av Merethe Lindstrøm tidlegare, men kan absolutt tenkja meg å lesa meir av forfattaren på eit seinare tidspunkt. Det er tydeleg at ho beherskar novellekunsten.

Novella er med i novellesamlinga Gjestene og er godt opplest av radiostemma Lisa Strindberg.

The life and death of Janis Joplin

er skriven av Ingvild H. Rishøi og er henta frå novellesamlinga hennar Historien om Fru Berg. Novella handlar om ei ordblind og skulelei jente som får tru på seg sjølv når ein rådgjevar seier at ho liknar på Janis Joplin. Også denne novella er kvardagsleg og "enkel". Språket er nærast muntleg, men godt. Teksten har god rytme og flyt, - historia er fin, sår og gripande - og gjorde verkeleg inntrykk på meg.
Opplesar Runa Eilertsen les med innleving og formidlar stemninga i historia på ein god måte.

Rosina i pølsa av desse tre novellene vart likevel

Bjørnen gikk over fjellet 

av nobelprisvinnar og novellemester Alice Munro - henta frå samlinga Uvennskap, vennskap, forelskelse, forlovelse, ekteskap. Dette er ei vakker og rørande kjærleikshistorie som handlar om det aldrande ekteparet Fiona og Grant og utfordringane dei begge står overfor når Fiona vert meir og meir gløymsk. Ho vert etter kvart plassert på ein sjukeheim for demente. Opphaldet på institusjonen vert annleis enn det Grant har tenkt.
Novella er ganske lang (speletid 2 timar) - og er like innhaldsrik som ein roman. Forteljinga er gripande utan å vera sentimental, - og kjensleladd utan utbroderingar og klisjéar. Munro skriv fantastisk godt, og opplesar Bodil Vidnes-Kopperud utfører jobben på ein upåklageleg måte. Lydboka anbefalast på det sterkaste.

Eg vil rosa Lydbokforlaget for at det gjer ein innsats for noveller. Små historiar egnar seg fint på lydbok. Det tek ikkje så lang tid tid å høyra ei novelle, men historia kan gjerne "bli hos" lesaren lenge etterpå - dersom ho er god nok. Forlaget skal gi ut tre nye singlar kvar månad framover. Neste månad er det påske, og då kjem det ut tre krimnoveller. Det passar denne lyttaren bra.

Bokomtale: Djevelanger av Frode Granhus

Lydbokforlaget 2014
Opplesar: Nils Johnson
Speletid: 9 t
Kjelde: Lytte-eksemplar

Djevelanger bør få plass i påskesekken til krimlesarar i år! Den tredje boka om Rino Carlsen i Bodø-politiet har ein spennande natur som effektivt bakteppe - og er ein godt samanskrudd krimforteljing.

Eg vart veldig begeistra for den forrige boka, Stormen, som eg las i fjor. For kort tid sidan las eg også bok nummer ein, Malstrømmen - og den vart eg litt skuffa over. For meg vart det for mange og for "utydelege" karakterar å halda styr på i den boka - dessutan var handlinga for usannsynleg og oppkunstruert etter min smak.

Mykje av det usannsynlege er også til stades i Djevelanger - men historia har nerve og er komponert på ein veldig bra måte. Ho er spennande, har gode natur- og miljøskildringar, godt driv - og ein dramatisk og uventa vri på slutten. Språkleg sett er boka betre enn dei føregåande, men når det gjeld dialogane har forfattaren enno mykje å henta. Dei er ofte dårlege og kunstige, tykkjer eg. Hovudpersonen Rino Carlsen er ein utradisjonell og dyktig etterforskartype, men han oppfører seg ofte som ein umoden gutunge. Eg har ikkje heilt fått "tak på" denne typen enno. Ikkje fekk eg heilt sansen for den nye partneren hans, Guro Hammer, heller. Og Rino sine forsøk på å få i gang ein flørt med Guro, er heilt håplause. Men det er vel kanskje også meininga..?

6 år gamle Ida vert borte medan ho er ute og leikar eit stykke frå heimen. Alt tyder på at ho er kidnappa, og Rino vert sett på saka saman med den nytilsette Guro. Det vert henta fram to uløyste barneforsvinningar frå fleire år tilbake i det same distriktet. Kan det vera ein samanheng? Foreldra til Ida oppfører seg merkeleg; mora er fortvila og forknytt, faren - ein manipulerande emissær - er like roleg og fortel at han har "sett" at Ida vil komma tilbake om tre dagar. Kan det vera faren som står bak det heile? Har han konstruert eit "bevis" på sine eigne "synske" evner?

Djevelanger er ein pageturner; spenninga vert gradvis oppbygd gjennom korte kapittel, mange "trådar" og skiftande perspektiv. Sjølve hovudhistoria er neglebit-spennande, - det vert gjerne ekstra intenst når det handlar om eventuelle ugjerningar mot barn. Tematikken er ubehageleg og ekkel og har - dessverre - parallelle trekk med historiar frå den verkelege verda.

Eg har lytta til lydbokversjonen og likte godt Nils Johnson si opplesing. Det nordnorske tonefallet hans understrekar liksom det "eksotiske" og nordnorske i historia.
Tusen takk til Lydforlaget som sende meg lytteeksemplar.

Andre bloggmeiningar om Djevelanger: Anita, Tine, Anette, "den andre" Berit

Bokomtale: Alfabethuset av Jussi Adler-Olsen

Lydbokforlaget 2014
Speletid: 18 t 17 min
Opplesar: Ola G. Furuseth
Oversetjar: Kirsti Øvergaard

Romanen Alfabethuset vart skriven lenge før Adler-Olsen byrja på suksess-serien sin om Avdeling Q og er ei heilt anna type bok. Dette er ein lågmælt og langsam thriller som handlar om mennesket si evne til å overleva dramatiske og rystande hendingar, om lovnader og svik, samt om å ta oppgjer med fortida. Handlinga føregår på to tidsplan; i 1944 i Nazi-Tyskland og i 1972 i England og Vest-Tyskland.

Del 1 av boka tek for seg krigens redsler på ein annan måte enn tradisjonelle krigsromanar; her er me ikkje ved frontlinjene, men i eit mareritt av ein psykiatrisk avdeling i Tyskland heilt på slutten av andre verdskrig. Hovudpersonane er barndomsvenene Bryan og James, to britiske jagerpilotar som vert skotne ned under eit oppdrag over Tyskland. Dei bergar seg i fyrste omgang ved å skyta seg ut i fallskjerm, og dernest ved å ta seg ombord på eit lasarettog. Toget er fylt opp av psykisk og fysisk skada personar; høgt rangerte SS-offiserar frakta frå Austfronten, - mentalt forstyrra av granatsjokk og andre krigstraumer. Dei to britane byttar rett og slett plass og identitet med to døde/døyande pasientar på toget - og havnar på det viset på ein spesiell avdeling på eit psykiatrisk sjukehus; Alfabethuset.

Tittelen på boka spelar på den typisk tyske systematiske orden; Ordnung muss sein - alle soldatane på lasarettet fekk ein bokstavkode som tilsvara grad av tenestedyktigheit og -udyktigheit. Bryan og James sin kamp for å overleva i Alfabethuset foregår på mange frontar. Dei latar som om dei er sinnssjuke, dei kan ikkje gje seg til kjenne og vert utsett for sjukehuset si eksperimentelle behandling og medisinering. Dei kan ikkje avsløra at dei kjenner kvarandre eller snakka sitt eige språk. Tvang, tortur, uhygieniske forhold og ustabile medpasientar er andre utfordringar. Korleis unngå å bli sinnssjuk når ein skal simulera sinnssjuk - i slike sinnssjuke omgjevnader? Etter kvart viser det seg også at dei ikkje er dei einaste simulantane på avdelinga. Dei allierte si bombing vert også - paradoksalt nok - ei utfordring når krigen nærmar seg ei avgjerd. Bryan og James er i ein desperat og livsfarleg situasjon, men det vert klart at kun ein av dei to venene er i stand til å laga fluktplanar og rømma frå huset.

Det skremmande opphaldet på det psykiatriske sjukehuset varer ufatteleg lenge, ikkje berre for hovudpersonane, men også for lesaren. Fyrste delen av boka er detaljrik og temposvak og kan oppfattast som lang, - det er krevjande, men også svært interessant lesing. Ein vert kanskje litt forvirra av alle karakterane - som har uvante tyske namn - og i tillegg kallenamn som Bryan og James gir dei: "Den kopparrede", "Bredansiktet", "Kalendermannen" og "Postbudet".

I del 2 møter me att den av dei to som til slutt klarte å flykta frå Alfabethuset. Det har gått nesten 30 år, tanken på den etterlatne venen og mareritta frå krigen har han fortrengt i løpet av tida som har gått, - men så dukkar ein person opp som gjer alle dei vonde hendingane frå krigen aktuelle igjen.

Siste del av boka har eit høgare tempo enn den fyrste; det vert bygd opp ei akselererande spenning, - mot det siste og uunngåelege oppgjeret. Mange av dei lause trådane i del 1 får si forklaring i del 2, men dessverre finn eg den avgjerande raude tråden for lite truverdig. Det er så mange tilfeldigheiter og usannsynlege ting som skjer i del 2, tykkjer eg. Det er lett å merka at Adler-Olsen har utvikla seg som forfattar sidan han skreiv Alfabethuset i 1997. Historia er noko langdryg og det går ein del tid før ein kjem inn i forteljinga og tankane til hovudpersonane. Forfattaren formidlar dei ulike stemningane og skildrar dei ulike miljøa godt. Det krigs- og medisinhistoriske innhaldet er detaljert og virkar autentisk, men ein del av hendingane som det vert fortalt om er ulogiske og lite truverdige. Eit anna moment som trekk ned i vurderinga mi, er at heile boka er for ordrik; for omstendeleg og langdryg. Eg anbefalar likevel boka fordi ho har eit originalt og spesielt tema og eit spennande og utspekulert plott.

Ola G. Furuseth utfører jobben sin på ein grei måte som opplesar av lydboka. Han les tydeleg og med passe stor innleving. Eg tykkjer stemma hans er "for ung" for ei bok med eit slikt innhald, men det er vel kanskje ei smakssak.

Takk til Lydbokforlaget som sende meg lytteeksemplar.

To kjappe

For kort tid sidan lytta eg til to korte romanar; Mors gaver av Cecilie Enger og Vareopptelling av Erlend Loe. Begge er norske, begge vart utgitt i 2013, eg likte begge ganske godt og i begge tilfella er det er forfattaren sjølv som er opplesar av lydbøkene. Elles har dei lite og ingenting felles.

Mors gaver

er ei varm og nær forteljing om ei mor, ein familie, om oppvekst og om tida som går. Eg hadde ikkje så store forventningar til boka; eg trudde (frykta) på førehand at ho skulle vera for sentimental, - men eg oppfatta ho faktisk ikkje slik. Cecilie Enger held seg (akkurat) innanfor "grensa" slik at det ikkje vert klissete. Sidan eg er omlag like gammal som forfattaren, kjenner eg att mange av tinga, tidsbileta, haldningane og stemningane. Enger fortel si eiga familiehistorie, og serverer samstundes mange glimt frå kulturhistoria vår dei siste 50 åra.

Mors gaver er fylt av ettertanke og refleksjonar som forfattaren har gjort i samband med rydding av mora sitt hus. Skildringa av korleis den sterke, systematiske og arbeidssame mora gradvis vert endra til eit forvirra, frustrert og engsteleg menneske er svært gripande - og gjenkjenneleg for mange. Boka appellerer nok mest til kvinner, men eg vil gjerne anbefala boka til alle som har eller har hatt ei mor.

Kjelde: Lytteeksemplar frå Lydbokforlaget

Vareopptelling

Erlend Loe tek i denne boka eit slags oppgjer med bokanmeldarar, - og han har (difor?) fått ganske så lunkne kritikkar for denne romanen. Boka handlar om den aldrande halvkjende lyrikaren Nina Faber som kjem ut med ny diktsamling etter fleire års skrivetørke. Anmeldingane er dårlege; ho vert beint ut slakta - og når bokhandelen kansellerer avtalen der ho skal halde opplesing (fordi dei liksom skal ha vareoppteljing) vert det for mykje for stakkars Nina...

Vareopptelling er ei sjarmerande bok med ei noko absurd handling og ein hovudperson i ubalanse, ho har ein humoristisk tone og eit enkelt og naivt språk. Eg tykte boka var morosam; ikkje på den gapskrattande måten, men på ein humrande måte. Erlend Loe er ein kul fyr og ein forfattar som har beina på jorda. Eg likte godt portrettet av han i Bokprogrammet på NRK. Det kan sjåast her.

Kjelde: Lydbok lånt på biblioteket

Bokomtale: Barfotdronningen av Ildefonso Falcones

Lydbokforlaget 2013
Originaltittel: Las reina descalzo 
Oversetjarar: Kari og Kjell Risvik
Opplesar: Anders Ribu
Speletid: 26 t 49 min

Den einaste fullførte lydboka i desember vart Barfotdronningen, ein ny historisk roman frå den spanske forfattaren Ildefonso Falcones. Historia som vert fortald er fargerik, gripande og interessant, men eg føler at boka hadde vore enno betre om ho ikkje hadde vore så lang.
Forfattaren har lagt opp til eit episk og storslagent verk, men etter mi meining lukkast han berre delvis. Det skuldast alt det andre Falcones "stappar inn" i forteljinga; alle digresjonane, alle uvesentlege detaljar og unødvendige skildringar.

Eg hadde store forventningar til boka; i fjor vår las eg Havets katedral - ein svært lesverdig mursteinsroman med handling frå Barcelona på 1300-talet - og som eg likte. I Barfotdronningen er me i Sør-Spania midt på 1700-talet og det handlar om dei spanske sigøynarane, gitano-befolkningen, om livet og kulturen deira og om all urett som denne folkegruppa vart utsett for.

Den svarte slavejenta Caridad frå Cuba vert fri når herren hennar døyr under overfarten til Spania. Caridad vart røva frå sin eigen familie i Afrika då ho var barn og har bakgrunn frå tobakkplantasjane på Cuba, så å bli "sett fri" i eit nytt land og eit framandt miljø vert vanskeleg. Ho vert på ny ein slave; tatt til fange og utsett for brutalitet og overgrep. Den som reddar henne er den gamle galeislaven og gitanoen Melchor, han føler umiddelbart ei sterk samkjensle og forståing for situasjonen hennar. Caridad får dermed ein ny opphaldsstad saman med gitanofamilien hans. Det vert etter kvart også knytt sterke og nære band mellom Caridad og Milagros, Melchor sitt barnebarn.

Desse tre - Caridad, Milagros og Melchor - er hovudpersonane i romanen, og me føl dei og gitanomiljøet gjennom ei skiftande og uroleg tid. Livet som gitano er ikkje lett, men gjennom sangen, dansen og musikken freistar dei å leva ut draumar og kjensler. Hos gitanofamilane er ære eit sterkt begrep - og dermed grunnlaget for konfliktar; blodhevn og æresdrap. For ei kvinne finst det strenge reglar for kva ho kan gjera - og ikkje kan; kvinnene tilhøyrer mennene. Å handla i strid med gitanolovene og familiens overhovud straffar seg. Men det er dei herskande og styrande; politiet, hæren og kyrkja, som gjer det spesielt vanskeleg å vera ein gitano. Det er rystande og opprørande å lesa om all undertrykkinga og alle overgrepa som fann stad. (Samstundes må ein senda ein tanke til dagens handsaming og undertrykking av sigøynarane/romfolket - i vårt eige "opplyste" og demokratiske samfunn!)

Barfotdronningen skildrar korleis medlemer av gitanofolket, trass naud og svolt, tragediar, arrestasjonar og brutale styresmakter, likevel er i stand til å verkeleg leva - og overleva. Det er mykje lidenskap, smerte og kjærleik - nesten for mykje. Boka skildrar også - på ein god måte - at fridom kan vera vanskeleg å forholda seg til. Når ein har vore fange heile eller deler av livet, er det vanskeleg å elska. Korleis setja nok pris på fridomen, kjærleiken og livet?

Eg likte boka på ein måte, men ho er altså altfor lang. Eg tykkjer at forteljinga har dårleg framdrift og at enkelte deler er kjedelege. Karakterane framstår heller ikkje som ekte og kjenslene dei har for kvarandre virkar rare og kunstige. Språkleg sett er boka klisjèaktig og inneheld for mange språkblomstrar og uvesentlege hendingar. Det som "bergar" boka og som fører til at eg gir ho terningkast 4, er alle dei interessante historiske hendingane og dei gripande historiane om enkeltmenneska.

Anders Ribu gjer ein formidabel jobb som opplesar av lydbokversjonen av Barfotdronningen. Han les med innleving og brukar heile sitt stemmeregister og med skiftande tempo og stemmeleie. Lydboka gjorde dette til ei fin leseoppleving, trass i at eg fann innhaldet og språket irriterande til tider.

Meiningane er svært delte blant bokbloggarar når det gjeld denne boka - og det er interessant at folk har så ulike oppfatningar. Tine elska boka, medan Solgunn rett og slett tykte ho var dårleg. Sjølv plasserer eg meg vel midt mellom desse to meiningane.

Takk til Lydbokforlaget for lytteeksemplar!

Grøssande start

...på det nye året! Og det er akkurat slik eg likar det.

Eg har høyrt ferdig den fyrste lydboka i år; novellesamlinga Stemmen i natten og andre grøsserhistorier. Samlinga vart fyrste gong utgitt i 2006 og eg har lånt ho på biblioteket. Boka varer berre i vel 2 timar, men eg tykkjer det er greitt å ta ein pause mellom kvar novelle - så boka vart påbyrja i fjor og ferdiglest i år.

Grøssarsamlinga inneheld desse novellene:

• Plenklipp av Stephen King
• Feberfantasier av Ray Bradbury
• Vertinnen av Roald Dahl
• Eksamensdagen av Henry Slesar
• Stemmen i natten av William Hope Hodgson
• Tyggegummimysteriet av John Steinbeck
• Elias og draugen av Jonas Lie

Henry Slesar og William Hope Hodgson er nye forfattarar for meg, og historiane deira var såpass bra at eg skal ta å sjekka ut om det finst meir brukbart lesestoff frå desse to. Novella 'Vertinnen' av Roald Dahl har eg lest før, samt sett filmatisert. Ei bisarr, stilig og typisk "Dahlsk" forteljing. Det var også artig med det gamle norske innslaget; 'Elias og draugen' av Jonas Lie.

Novellene er godt opplest av Ivar Nergaard.

Bokomtale: Besettelsen av Vidar Sundstøl

Lydbokforlaget 2013
Opplesar: Per Frisch
Speletid: 12:44

Vidar Sundstøl har forflytta seg frå norsk-amerikansk villmarkskrim (Minnesota-trilogien) til egyptisk og romersk arkeologimystikk. Eg hadde store forventningar til Besettelsen fordi eg likte så godt den nemnde Minnesota-trilogien, særleg Drømmenes land, som fekk Rivertonprisen i 2008.

Denne boka bergtok meg ikkje i same grad, men eg fekk - til slutt - ei god leseoppleving denne gongen også. Eg skriv til slutt fordi det gjekk ei tid før historia vart tilstrekkeleg engasjerande. Starten vart nemleg for treg og omstendeleg, noko som gjorde at eg ofte mista konsentrasjonen. Faktisk måtte eg - irriterande nok - lytta til mange av avsnitta fleire gonger for å få med meg innhaldet.

Clive Ohre er hovudperson i denne fyrste boka i ein planlagd serie. Ohre er journalist i eit arkeologisk tidsskrift; ein jobb som gjer at han er på reisefot heile tida. Difor har han ingen stader der han føler seg heime - han er rotlaus og rastlaus. Når han er på reportasjereise i Alexandria - han skal skriva om eit søk etter Aleksander den store sitt gravkammer - vert han innblanda i farlege saker. Han vert nedslegen og rana - ukjende personar er ute etter ein romersk mynt som Clive ein gong fekk av far sin. Faren, som var arkeolog, vart sporlaust vekke i Pompeii i 1985 - og ingen har nokon gong funne ut kva som skjedde den gongen. Dei to mysteria - faren si forsvinning og jakta på Aleksander den store si grav - ser ut til å henga saman på ein mystisk og innfløkt måte. Sentralt i handlinga er konflikta mellom dei som vil oppdaga og avsløra hemmelege og verdifulle skattar frå fortida, og dei som ønskjer at historia skal få ligga i fred.

Besettelsen inneheld spenning og action iblanda mystikk, mord, dramatikk, historie og arkeologi og er interessant og underhaldande lesing. Litt romantikk er det også plass til, samt mange klaustrofobiske skildringar frå underjordiske gravkammer og katakomber. Me vitjar både Alexandria, Napoli og Island, - i notid og i 1985.

Boka vert marknadsført som ein thriller, men eg tykkjer boka har for dårleg tempo til å bli kalla akkurat det. Eg vil heller sei at boka er ein langsam spenningsroman. Sundstøl blandar nemleg inn så mykje fakta, definisjonar og forklaringar inn i handlinga at forteljinga mistar mykje driv og tempo (..men det er for så vidt greitt at ein slepp å bruka tid på google-søk..) Mykje av tematikken er den same som i Tom Egeland sine bøker om Bjørn Beltø, men Sundstøl har likevel ein heilt annan stil; ein mørkare stil. Ohre har heller ikkje same sans for ironi som Beltø, for å sei det slik.

Lydbokversjonen av boka fungerte berre delvis; eg hadde - som nemnd i innleiinga - vanskar med å halda fokus i byrjinga. Mot slutten og i action-scenene er det såpass mykje spenning at det ikkje er vanskeleg å halda konsentrasjonen oppe. Opplesar Per Frisch les litt for sakte og uengasjert etter min smak.

Eg gir boka terningkast fire: ein tre'ar for fyrste del av boka, terningkast fem for del to.

Takk til Lydbokforlaget for lytteeksemplaret.

Bokomtale: Vi ses i morgen av Tore Renberg

Lydbokforlaget 2013
Opplesar: Tore Renberg
Speletid: 19:39

Tore Renberg har blitt ein populær og kritikarrost forfattarar, særleg gjennom Jarle Klepp-bøkene Mannen som elsket Yngve og Kompani Orheim. Og eg tenkte for meg sjølv; ei heil Renberg-bok utan Jarle?! då eg fekk høyra om denne nye boka. Men så kom eg på at den godaste Jarle egentleg var på god veg til å finna seg sjølv i Dette er mine gamle dager. Ei ny bok om ein velfungerande og optimistisk Jarle Klepp hadde blitt kjedeleg. Kanskje det er slike tankar Tore Renberg har hatt òg. For her handlar det om eit heilt nytt univers; "underverda" og "vrangsida" av verdens rikaste by, Stavanger.

Forfattaren let lesaren bli godt kjend med omlag ti personar i tre ulike miljø. Alle har si forteljarstemme og me får følgja dei nokre få avgjerande og tildels dramatiske septemberdagar. Renberg er ein menneskekjennar som har god innsikt i livet og tankane til både dei som er litt "skrudde" - og dei som er litt meir "vanlege". I denne boka fortel han dei enkelte karakterane si historie, og det er opp til oss som lesarar å vurdera moralen/umoralen deira. For det er som sagt skuggesida og dei noko mørke trekka ved menneska det handlar om i Vi ses i morgen.

Pål er den fyrste me møter, og han er faktisk eit gjensyn for oss som har lest kortromanen Videogutten. I den boka var handlinga lagt til åttitalet og Pål var ein søkande 14-åring. No er han ein stakkarsleg par-og-førti-åring, sakshandsamar i kommunen, speleavhengig, blakk og desperat. Så desperat at han kastar alle vinduskonvoluttar uopna og søker "hjelp" av yrkeskriminelle. Han er åleinefar til to tenåringsjenter, Malene og Tiril.
Malene er den snille og flinke turnjenta som har tatt på seg omsorgsrolla i familien. Tiril er den yngste, ho er ei opprørsk og svartkledd emojente som lyttar til Evanescense og har Amy Lee som førebilete.
Ei venninne av dei to er Sandra, som kjem frå ein vellukka og kristen heim, men sjølv har ho eit hemmeleg, intenst og intimt forhold til den farlege og vakre Daniel William. 
I alle desse ungdommane er det mykje hormonar og sterke kjensler.

Jan Inge, eller Jani (jepp, sjølvaste Videogutten) er sjefen i Hillevåg-gjengen og ser på seg sjølv som ein bedriftsleiar av David Toska-typen, berre litt meir filosofisk - og ikkje fullt så grådig. Han er sterkt overvektig og er som systera Cecilie prega av at han vart forlatt som 13-åring. "Fridomen" han fekk den gongen vart brukt til horror-filmar, tjuveri, heleri og anna småkriminalitet.
Rudi er ein svær fyr med ADHD, han bablar i eitt sett, og er både ein håplaus romantikar og ein brutal kjeltring. Her har Renberg skapt ein heilt spesiell karakter som er irriterande og fascinerande på same tid. Han diggar heavy metal; Mötley Crüe, Metallica og W.A.S.P. Men han likar også Coldplay og Viva la vida, noko han ikkje innrømmer for nokon. Han er veldig veldig skeptisk til nymotens påfunn som internett. Cecilie, eller Chessie, har vore kjærasten hans i 27 år. Stakkars Cecilie er med i gjengen av gammal vane, og fordi ho er avhengig av Rudi og broren Jan Inge. Ho og broren var utsett for grov omsorgssvikt då dei var heilt unge, - mora var alkoholisert og døydde og faren reiste rett og slett frå dei, den gongen på åttitalet. Cecilie er kjenslemessig ustabil, er lite pen og elskar Van Halen og Aerosmith. Ho vert framstilt som lett tilbakeståande - eller kanskje ho er psykisk skadd etter gjentekne overgrep i ung alder.
Den fjerde personen i denne gjengen er den harde og kalde Tong, som akkurat har sona ferdig fengselsstraffa si - og som Cecilie har innleia eit forhold til medan han har sete inne.

Dette var kort om ein del av personane og forteljarstemmene i boka - og på same tid eit slags handlingssamandrag. For det er dei enkelte si historie som held oppe og som er handlinga i boka. Historiane til dei enkelte flettar seg inn i kvarandre, personane nærmar seg kvarandre på ulike vis og dei ulike hendingane skifter stadig perspektiv. Renberg skildrar karakterane sine mest ut frå måten dei snakkar på, men let òg lesaren ta del i tankane deira. Og det viser seg at både fjortisane og førtisane er heilt annleis inni enn utanpå. Ungdommane er tøffe i trynet, men usikre, einsame og redde inni seg. Det same er dei vaksne. Boka har ei stemning av noko håplaust, noko vemodig og hjelpelaust, - men det finst rikeleg med humor også. Barsk og mørk humor.

Mange anmeldarar har sagt at tempoet i denne boka er høgt. Slik oppfattar ikkje eg det, men det har truleg samanheng med at eg lyttar til Renberg si heller rolege stemme. Men handlingane er heftige, personane er energiske - her er både banning, sverging, puling og slåssing. Vi ses i morgen har eit røft og tøft språk - særleg gjeld dette dialogane. Her er det ikkje snakk om å snakka rundt grauten. Alle bannorda og tabuorda kan oppfattast som provoserande, men eg trur faktisk at ein slik måte å snakka på er heilt vanleg i dei miljøa det her handlar om. Boka er skriven på bokmål, men Renberg les på si eiga stavangerdialekt, - og eg føler at det gjer boka meir ekte, meir realistisk og meir intim.

Som musikkinteressert likar eg godt dei mange musikkreferansane i boka. Forfattaren nemner utallige låtar og artistar eg sjølv likar og har høyrt mykje på. Eg har brukt lang tid på lydbok-lyttinga fordi det gjekk ei tid før eg vart engasjert i historia. Det er mange folk og mange detaljar og opplevingar å halda styr på. Etter kvart som eg vart meir kjend med stoffet og personane, vart lyttinga meir intensiv. Spenninga stig også etter kvart; for kva i alle dagar kjem til å skje på slutten? Lukkast Pål i å få tak i pengar? Vert "bransjeklassikaren" til Rudi og Jani vellukka? Kva skjer med Cecilie? Og Daniel William - klarar han å komma seg ut av flokene? Korleis går det med Tiril og framføringa hennar?
Korleis skal forfattaren klara å landa ei så omfattande og absurd forteljing?
Vel - han landar som forventa; på ein absurd, tragikomisk og naiv måte. På ein litt uavklart og typisk renbergsk måte.

Tore Renberg er ein dyktig forfattar som skapar nye interessante historiar og sjarmerande karakterar i kvar einaste bok. Det vert spennande å sjå kva han kjem med neste gong.

Eg gir Vi ses i morgen terningkast fem, som betyr at eg likte boka veldig godt, men:
Trass i ei drivande handling, tykkjer eg at ho er for lang. Det vert tidvis så mykje tøys og tull . Eg tykkjer boka inneheld for lange monologar og mange unødvendige detaljar. Papirboka er på 600 sider og lydbokversjonen på nesten 20 timar.
Det vert for mange ord, rett og slett.

Takk til Lydbokforlaget for gratis lydfil.

Bok nummer 100

Eg berre nemner det: No har eg lest over 100 bøker i år - og det er truleg "ny rekord". Det er mi eiga blogging og bokblogglesinga som har "skulda"; dvs. eg vert inspirert til å lesa meir når eg bloggar og les andre bloggar - og leselysta vert ytterlegare stimulert av tilbakemeldingar frå blogglesarar. Eg merkar òg at eg les fleire og fleire bøker som er utanfor komfortsona mi - som jo er krim og spenning.

Bok nummer hundre som vart fullført dette året vart Kafka på stranden av Haruki Murakami. Ei spesiell og fantastisk bok, og eg føler meg i grunnen ikkje "kompetent nok" til å skriva ein omtale av ein roman som er så kjent og gjennomanalysert av mange kloke folk tidlegare. Men her er i alle fall nokre tankar om mi leseoppleving.

Når ein skal lesa Murakami, må ein gje slepp på ein del vante tankar og det som er verkeleg. Ein må berre lena seg tilbake og ta inn over seg at forfattaren snur opp/ned og bak/fram på røyndomen. "Surrealisme" og "magisk realisme" er begrep som ofte vert brukt om Murakami sitt forfattarskap. Altså overnaturlege hendingar i ei verd som elles er "naturleg" og realistisk. Så når Murakami skriv om at det regnar fisk og igler og at ein mann kan snakka kattespråk, godtek ein det - fordi han samstundes har fortalt om det "verkelege" livet - ned til minste detalj. Eg har hatt ei ut-av-meg-sjølv-oppleving medan eg har lest denne boka. Ei svært positiv leseoppleving - men eg skjønnar ikkje heilt kvifor.

Boka har to spor og to hovudpersonar. Den fyrste er femten år gamle Kafka Tamura som rømmer heimefrå. Han rømmer frå ein skrekkeleg spådom frå far sin; om at sonen ein dag skal drepa faren og ligga med mor si. Etter kvart vert han buande i eit fantastisk og gåtefullt bibliotek, der han vert kjent med den androgyne Oshima og den mystiske kvinna Saeki.
Den andre hovudpersonen er den gamle og litt tilbakeståande Nakata. Han kan verken lesa eller skriva og har dårlege sosiale antenner, men er i stand til å snakka med katter. Truleg skuldast dei manglande evnene hans nokre merkelege hendingar i fortida. Etter eit dramatisk møte med kattemordaren Johnny Walker må Nakata forlata heimbyen for fyrste gong - og han vert kjend med og får hjelp av trailersjåføren Hoshima.
Gradvis vert opplevingane til Kafka og historia til Nakata fletta saman - men det er uvisst om dei nokon gong verkeleg møter kvarandre.

Lesaren vert dregen inn i noko magisk og mystisk og boka inneheld elles mykje rart. Her er spenning, humor, kvardagslege detaljar, absurde situasjonar, metaforar, symbol, erotikk, kjærleik og venskap. Skildringa av venskapet mellom Nakata og Hoshima og mellom Kafka og Oshima er veldig fine. Boka byr på mange gode og morosame dialogar. Mykje av det som vert fortalt er "verkeleg" og andre hendingar er draumar og fantasiar - eller finn stad i ei slags alternativ verkelegheit. Det er vel dette som kan kallast "Murakami sitt univers". Alt vert fortalt i eit heller langsamt tempo - og med mengder av digresjonar.

Som eg alt har nemnt i fleire blogginnlegg: Eg har lest lydbokversjonen, - og nettopp lydboka gjorde dette til ei verkeleg stor leseoppleving. Duc Mai-The framfører mange stemmer og dialektar og brukar heile sitt stemmeregister og gir på den måten personane liv. Spesielt likte eg Hoshima - som snakkar telemarksdialekt!

Kafka på stranden kan sikkert analyserast i det uendelege og tolkast på tallause måtar. Sjølv er eg for mykje av ein realist til verkeleg å forstå heile historia og endar opp med å gje boka terningkast 5 (men dersom eg ein gong i framtida les boka på nytt, har eg ei kjensle av at eg kjem til å gje ho ein 6'ar).

Lydbokforlaget 2008
Originaltittel: Umibe no Kafuka
Oversetjar: Ika Kaminka
Opplesar: Duc Mai-The
Speletid: 21t 16min

Takk til Lydbokforlaget for gratis lydfil.

Bokomtale: Casanovasyndromet av Øystein Wiik

Lydbokforlaget 2013

Opplesar: Øystein Wiik

Speletid: 10:41
Lydfil fått frå Lydbokforlaget

Dette er rein underhaldningskrim - ei herleg forteljing av "den ville og gale" sorten - langt frå dei realistiske politikrimromanane som krimbok-marknaden er (over)fylt av for tida. Og obs! Øystein Wiik sine bøker bør høyrast - lydbøkene lest av forfattaren sjølv gir ei fantastisk leseoppleving - han framfører boka slik at det mest av alt liknar på eit radioteater.

Øystein Wiik er ein aktiv kar; operasangar, skodespelar, foredragsholdar, inspirator, dramatikar, librettist - og krimforfattar. Wiik har funne sin eigen stil og si eiga hylle i krimverda med serien om Tom Hartmann og Cathrine Price. Kronologien er slik:

1. Dødelig applaus
2. Slakteren
3. Hvit panter
4. Casanovasyndromet

Bøkene er frittståande, men som alltid når det gjeld bokseriar: ein går glipp av utviklingstrekka i serien om ein ikkje les bøkene frå byrjinga. Wiik sine bøker vert betre og betre, og eg kan nesten ikkje venta på neste bok. 

I Casanovasyndromet får lesaren servert bestialske drap og groteske torturmetodar, moderne og utspekulert teknologi, men òg rikeleg med humor, spenning og opplevingar. Wiik sprudlar nesten over av forteljarglede.

Språkleg er det til tider noko pompøst og kunstig, men mange av karakterane i bøkene hans er også pompøse, - så på den måten står språket i stil med personane. Elles tykkjer eg språket og dialogane flyt lett og fint, - og betre enn i dei foregåande bøkene i serien.

Plottet i boka er fantasifullt og såleis lite truverdig, men det "heng saman" og løysinga vert fornuftig likevel. Tom har denne gongen fått i oppdrag av eks-kona Cathrine å finna den nye mannen hennar, Peter Werring, som er sakna og sist sett i Venezia, Italia. Handlinga går stort sett føre seg i denne kunsthistoriske turistbyen. Tom vert etter kvart ført inn på ein mystisk, erotisk og farleg veg når han skal freista å spora opp Peter.

Boka byr på mykje nytelse, begjær og pasjon. Her er skikkelsar som verkeleg tek for seg; av mat og vin, av kunst og kultur og av kropp og sex. Wiik sine skildringar er gode, han klarar (akkurat) å unngå at det vert vulgært eller kleint.

Eg vil hevda at Casanovasyndromet er ei av dei mest underhaldande bøkene eg har lest - nokon gong. Anbefalast alle som har sans for spenning, komiske situasjonar og spekulative brotsverk. Femmaren på terningen er sterk, - eg vurderte faktisk å gje ein seksar, - men den kan vera grei å ha "til gode" til neste bok. Forventningane er store til bok nummer fem!

Tusen takk til Lydbokforlaget som eg fekk lydfila av.