Favorittforfattarar: S

To totalt ulike forfattarar - men eg set pris på begge.

Stieg Larsson

Svensk journalist og forfattar 1954 - 2004.

Stieg Larsson fekk aldri oppleva sin eigen suksess. Dessverre. Den fyrste boka i Millennium-triologien Menn som hater kvinner kom ikkje ut før i 2005, og då var forfattaren død. Seinare utkom Jenta som lekte med ilden og Luftslottet som sprengtes og med desse bøkene vart svensk (og nordisk) kriminallitteratur løfta til nye høgder. Millennium-trilogien har alt, rett og slett. For meg er desse tre bøkene soleklare terningkast 6.

Millennium-suksessen har ei trist bakside sidan arverett og arvestrid har vore så i fokus i tida etter at Larsson døydde. Konflikten mellom far og bror på den eine sida og sambuar på den andre sida har vore djup og bitter i mange år. Larsson skreiv aldri noko testamente og rettane til litteraturen hans vart tilkjent faren og broren. Sambuaren Eva Gabrielsson, som hevdar at ho hadde fleire av idéane til Larsson sine bøker - fekk ingenting.

Sigrid Undset

Norsk forfattar 1882 - 1949.

Denne dama er nobelprisvinnar i litteratur, er vel kjend og treng ingen grundig presentasjon. Enkelte er kanskje overraska over at eg som er krimelskar har Undset som favoritt - men denne forfattaren kan eg berre ikkje hoppa over med tanke på favorittforfattarar.

No er det lenge sidan eg las bøkene om Kristin Lavransdatter og Olav Audunssøn. Det har vel faktisk gått over 30 år (!) og det er kan hende på tide å lesa dei på nytt - med meir erfarne auge. Så sjølv om gjenlesing ikkje alltid er vellukka, har eg så smått byrja å planlegga eit "prosjekt" som gjeld gjenlesing av Sigrid Undset. Eg kjem til å prioritera Olav Audunssøn-bøkene - det var dei som engasjerte/berørte meg mest den gongen. (Bøkene finst som lydbøker - til pocketpris)

- - - - - - - - - - - - - - - - - -

Fleire forfattarar etter alfabetet

Bokomtale: Det som ikke dreper oss av David Lagercrantz

Lydbokforlaget 2015
Speletid 16:37
Opplesar Anders Ribu
Lånt på biblioteket

Millennium-fans over heile verda har vore spente på dette fjerde avsnittet i serien om Mikael Blomkvist og Lisbeth Salander.
Den originale (og fenomenale) trilogien kom ut fyrst etter at forfattaren Stieg Larsson døydde i 2004. Det er veldig trist at forfattaren aldri fekk oppleva den enorme suksessen bøkene fekk. Enno tristare er det at dei etterlatte har krangla bittert og lenge om korleis forfattarskapet og arven etter Larsson skulle forvaltast. Sambuaren Eva Gabrielsson har vore sterkt imot utgjevinga av Millennium 4, medan faren og broren til Stieg Larsson har vore pådrivarar når det gjeld den nye oppfølgingsboka.
Eg har full forståing for dei sterke kjenslene til Larssons sambuar, men eg meiner at så lenge dei originale bøkene og karakterane vert behandla på ein respektfull måte, kan eg ikkje sjå at denne utgjevinga er moralsk forkasteleg eller opprørande på nokon måte.

Mannen som har fått i oppdrag å halda fram med forteljinga om Millennium er David Lagercrantz, kanskje mest kjend som mannen bak boksuksessen Jeg er Zlatan.

Det som ikke dreper oss er altså ein ny, frittståande roman inspirert av og basert på karakterane og miljøet me kjenner frå Menn som hater kvinner, Jenta som lekte med ilden og Luftslottet som sprengtes. Dei tre nemnde bøkene er blant mine absolutt favorittar - og Salander og Blomkvist er to figurar som eg føler at eg kjenner - ut og inn. No har det rett nok gått fleire år sidan eg las bøkene, men eg kan enno kjenna den gode kjensla av forventningar og lesefryd dei gav meg den gongen. Så eg skal ærleg innrømma at eg var ein smule skeptisk på førehand - men Det som ikke dreper oss viste seg å vera ei svært god og spennande bok.

Det vart eit gledeleg gjensyn med min "superhelt", Lisbeth Salander. Eg er fascinert av denne dysfunksjonelle datanerden utan vener og med manglefullt utvikla sosiale antenner - men med ein sterk rettferdigheitssans og med høg moral. Ho er så spesiell, så sterk - og likevel så sårbar.
I Det som ikke dreper oss møter me ein liten gut som liknar litt på Lisbeth. Han vert vitne til eit drap - men politi og hjelpeapparat støyter på eit problem: guten er autist, manglar språk og evne til å uttrykke seg på "vanleg" måte. Men så viser det seg at det barnet truleg er ein savant, ein autist med spesielle intelligente egenskapar og at han har sans for tal og avansert matematikk, i tillegg til at han har fantastiske kunstneriske evner. Interessant? Ja, absolutt. Truverdig? Neppe, men det er ikkje så nøye. Poenget er at det funkar i denne forteljinga.

I denne boka har David Lagercrantz klart å "gjenskape" Salander - og Blomkvist. Forfattaren har tilegna seg det "larssonske" i skrivestil og stemning - på ein overbevisande måte. Plottet og intrigen er, som i dei føregåande Millenniumbøkene, nokså komplisert. Boka er ordrik, detaljrik, handlingsrik og perspektivrik. Det tek forholdsvis lang tid å få oversikt over alle aktørar og forholdet mellom dei. Fleire handlingstrådar og ganske mange karakterar skal presenterast og setjast inn i ein samanheng - så det krev at lesaren er tolmodig og konsentrert.
Lydboka er glimrande lest av Anders Ribu; han les med tydeleg diksjon og på ein litt høgtideleg måte, noko som passar til det språket som er brukt i boka. Det har likevel vore nyttig å ha papirboka i tillegg, sidan det som sagt er så mykje å halda styr på.

Stort meir er ikkje å sei om Det som ikke dreper oss. Boka er omtalt, omdiskutert, presentert, anmeldt, anbefalt, hypa og reklamert for - i det uendelege og til det kjedsommelege, som det heiter.
Når ei bok får så skrekkeleg mykje merksemd sler det gjerne dårleg ut for mitt vedkommande. Det fører gjerne til at eg mistar leselysta. I dette tilfellet gjorde eg ikkje det - og det er eg glad for.
For som sagt; boka er kjempebra, nesten like bra som originalane.

Tidenes beste kriminalroman?

Karis bokprat skal laga liste over Tidenes ti beste kriminalromanar og i samband med dette inviterer Kari til deltaking. Ho oppfordrar oss som eg glade i krim til å senda inn ei rangert liste på ei eiga avstemmingsside. Dersom du også vil delta, kan du gå til avstemminga her.

Eg starta tidleg å lesa krim, og har heilt sikkert lest hundrevis, kanskje tusenvis? av krimbøker. Det er denne sjangeren eg alltid har hygga meg med; eg avreagerer med grøss og gru og slappar av når eg les om mord og drap. Dei aller fleste krimbøkene eg har lest er likevel slike som eg vil karakterisera som "greie" og som etter kort tid har havna i gløymeboka. Men - somme av dei sit som spikra fast i sjela og hjernen. Om ein ikkje akkurat hugsar detaljane i innhaldet og plottet, hugsar ein gjerne stemninga og den gode grøssande kjensla som boka gav.

Mange av dei gamle og klassiske kriminalromanane har eg ikkje har fått lest enno (so many books, so little time), men nedanfor ser du mine ti utvalde - av dei eg har lest fram til no. Det var utruleg vanskeleg å plukka ut berre ti bøker - og enno meir utfordrande å rangera dei. Ut frå prinsippet om at "dei gamle er eldst - og best" har eg plukka ut desse bøkene. Årstalet i parantes viser til då boka vart utgitt fyrste gong.

  1. Agatha Christie - Mord på Orientekspressen (1934)
Dame Agatha er sjølvskriven på topp. Stor litterær produksjon, finurlege plott, eleganse, tørr humor, filmatiske miljøskildringar. Pusle- og kosekrim. Plotta i "Ti små negerbarn", "Doktoren mister en pasient" og "Mord på Orientekspressen" er så geniale at dei aldri går ut på dato.

  2. Sjöwall og Wahlöö - Udyret fra Säffle (1971)
Mange nye skandinaviske politikrim-forfattarar (og andre seriekrimforfattarar) er tydeleg inspirerte av forfattarparet som på 60- og 70-talet skreiv serien på ti bøker om Martin Beck og kollegaene hans . "Udyret fra Säffle" er den 7. boka i serien. Rått, tøft, actionfylt og på den tida boka vart skriven: nyskapande. Ifølge Wikipedia vart boka utgitt på nytt i 2006 i ny oversetjing og med tittelen Mannen på taket.

  3. Sven Elvestad (Stein Riverton) - Jernvognen (1909)
Ein over 100 år gammal klassikar, uhyggeleg og utspekulert. Språket kan oppfattast som noko unaturleg og gammaldags for oss i dag, men er heilt fantastisk.

  4. John Dixon Carr - Sort messe (1937)
Ei bok å få gåsehud av. Eit elegant lukka rom-mysterium med handling frå mellomkrigstida og med glimt tilbake til det svartaste 1600-talet. Giftmord, gjengangarar, satandyrking og ein uforgløymeleg avslutning. Eg får frysningar nedover ryggen med tanken på radioteaterversjonen av boka.

  5. Gunnar Staalesen - Falne engler (1989)
Varg Veum er den krimhelten eg "kjenner best". Eg har følgt han sidan 70-talet, gjennom 18 bøker, i tjukt og tynt, gjennom oppturar og (særleg) nedturar, profesjonellt og personleg, og er rett og slett veldig glad i denne lurvete privatdetektiven. Eg likar veldig godt stilen, ironien og "stemma" til Staalesen og at han held seg til den hardkokte amerikanske kriminallitteratur-tradisjonen.

  6. André Bjerke (Bernhard Borge) - De dødes tjern (1942)
Stemningsfull psykologisk thriller med spøkelsesvri.

  7. Henning Mankell - Den hvite løvinnen (1994)
Wallander #3

  8. Håkan Nesser - Menneske uten hund (2006)
Barbarotti #1

  9. Stieg Larsson - Menn som hater kvinner (2005)
Milleniumstrilogien #1

  10. Jo Nesbø - Snømannen (2007)
Harry Hole #7

- - - - - - - - - - - - - -

Mange av favorittane mine fekk ikkje plass på lista. Eg burde kanskje tatt med klassikaren Hunden fra Baskerville, men valde å prioritera dei norske klassikarane De dødes tjern og Jernvognen. Av nyare norsk krimlitteratur vurderte eg å ta med Honningkrukken av Gert Nygårdshaug, Evas øye av Karin Fossum, Drømmenes land av Vidar Sundstøl, Se meg Medusa av Torkil Damhaug og Slangebæreren av Unni Lindell.

Lista over gjenspeglar at eg er svært begeistra for svensk krim. Eg valde berre ei bok av Nesser og ei av Mankell, men begge to har mange fleire som fortener plass på ei toppliste. Det same gjeld fleire av bøkene til Jan Guillou, Arne Dahl, Lars Kepler og Åsa Larsson. Hadde det vore plass til 10-20 bøker til på lista, skulle Jenta under byen (Roslund & Hellström), Mannen som ikke var morder (Hjorth & Rosenfeldt) og Kråkejenta (Eriksson & Sundquist) blitt med.

Andre eg ikkje fann plass til på mi liste var bøker frå mine "gamle" favorittforfattarar som P.D. James, Val McDermid, Elizabeth George, Dan Brown, Stephen King, Alistair MacLean og John Le Carré. Det same gjeld nyare favorittforfattarar som Jussi Adler-Olsen, Chelsea Cain, Mo Hayder og John Hart.

Kva er dine Topp 10 krimbøker?

Bokomtale: Pythias anvisninger av Jerker Eriksson og Håkan Sundquist

Front forlag 2013

503 sider

Årets fyrste seksar!

Den siste boka i trilogien Victoria Bergmans svakhet er ei bok eg har gru-gleda meg til å lesa. Bøkene i serien er for folk med gode nerver og stabile magar, - dei er spennande, krevjande, nervepirrande, fråstøytande, overraskande - og veldig godt komponerte - med fleire historiar som vever seg saman i notid og fortid. Fleire har samanlikna denne trilogien med Millennium-trilogien, og eg kan stadfesta at for meg har leseopplevinga vore nesten like stor som for Stieg Larsson sine bøker - men dei er likevel heilt annleis. Her er ikkje så mykje action, her ligg spenninga og framdrifta i det psykologiske, det mystiske, det overraskande og det ukjente.

I Pythias anvisninger vert trådane frå Kråkejenta og Hungerilden henta fram att - og fleire av desse får nye og overraskande vriar og løysingar. Lesaren vert driven frå skanse til skanse med stadig nye opplysningar og vinklingar.

 - To kvinner vert funne døde i ein utbrent bil, det ser ut som om dei har tatt sjølvmord i lag etter at dei har "tilstått" fleire drap. Men det er fleire moment som er uklare og ting stemmer ikkje heilt.
 - Politiinspektør Jeanette Kihlberg strevar også med eit par andre spesielle og vanskelege saker: Fleire unge gutar har vorte funne drepte, lemlesta og balsamerte, og det er nesten uråd å få dei identifiserte.
 - Dessutan har ein funne fleire myrda veletablerte menn, - etterforsking tyder på at dei alle var pedofile og at dei tidlegare har gjort seg skuldige i svært grove overgrep. Fleire personar - mellom anna den forsvunne Victoria Bergman - har hevnmotiv.
 - Psykoterapeuten Sofia Zetterlund hjelper Jeanette med gjerningsmannprofilane, og dei to kvinnene innleiar etter kvart eit kjærleiksforhold. Det Jeanette ikkje veit, er at Sofia er ein sjuk person; ho har ein splitta personlegdom. I fortida si har Sofia opplevd så sterke og grusomme overgrep at ho, for å halda ut og verna seg sjølv, har fleire personar inni seg. Den eine av dei kallar seg Kråkejenta, ein annan Victoria Bergman.
 - Og på ein ukjend stad renn tida snart ut for den innestengde og fastbundne Ulrika Wendin..

Jeanette Kihlberg er ein annleis protagonist, der me får følgja tankane og utfordringane hennar i arbeids- og kjærleikslivet. Det at lesaren heile tida skjønnar og veit meir enn Jeanette, gjer lesinga ekstra nervepirrande. I krimbokverda er gjerne hovudpersonen ekstra oppvakt og merksam - i Victoria Bergmans svakhet har Jeanette ofte skylappar på. Den mest spennande personen i serien er likevel Sofia/Victoria. Kva er fantasi og kva er verkeleg av det som vert fortalt? Sofia held på med sjølvterapi - kan ho verkeleg lukkast i å bli frisk? Kva kjem då i tilfelle til å skje med Sofia og Victoria - og med forholdet til Jeanette? Har ho verkeleg gjort alt det som ho trur ho har gjort? Eller er det ein annan? Kva med barnet ho ein gong fekk - med sin eigen far - og vart tvinga til å gje frå seg?

Alle bøkene i serien har nerve; dei er tre utruleg bra bøker; fantasirike, adrenalinspennande og originale, og ein vert litt utmatta etterpå. Det er på mange måtar krevjande og utfordrande lesing, og passar absolutt best for erfarne krimlesarar. For meg har dette vore den beste og sterkaste leseopplevinga eg har hatt på lenge. No, som eg har lest ut den siste boka, har eg faktisk berre lyst til å lesa alle tre bøkene på nytt; alt ein ikkje heilt forsto i dei to fyrste bøkene har no fått forklaring og falle på plass. Men det vert sjølvsagt ikkje aktuelt; bøkene hadde jo ikkje vore så spennande om ein hadde lest med fasiten i handa. Det er dei uventa vendingane og skildringane av dei psykologiske irrgangane som gjer serien så bra. Det handlar om såpass interessante og rystande tema som dei mørkaste sidene i menneskesinnet og om konsekvensar av gjentekne overgrep og systematisk omsorgssvikt i barndommen. Eit anna gjennomgåande tema i trilogien er skarp og bitande kritikk av styresmaktene generelt og helsevesenet og psykiatrien spesielt.

Pythias anvisninger har mange korte kapittel, alle avsluttar med cliffhangers som driv handlinga raskt framover. Spenninga og ubehaget stig etter kvart som ein les. Dei mange parallelle historiane, perspektiva og tilbakeblikka gjer også at lesetempoet stig - sjølv om ein kanskje ønskjer å lesa litt sakte for å få med seg alle fiffige detaljar. Forfattarane nyttar presensform i alle notidsforteljingane - dette er virkningsfullt og fører til at lesaren vert meir tilstades i handlinga. Som vanleg avsluttar Eriksson og Sundquist med følgjande: Takk til: Ikke en jævel.

Bøkene i serien har blitt karakteriserte som bestialske og spekulative. Ja, kanskje, - men Eriksson og Sundquist fortel ikkje altfor detaljert om dei fæle hendingane som finn stad. Forfattarane gjer det på ein annan måte; dei spelar på fantasien til lesaren -  så lesaren sjølv lagar sine eigne grufulle bilete.
Er så handlinga truverdig? Nei, neppe. Men igjen: Forfattarane får lesaren til å tru på hendingane akkurat medan han/ho les. Det er det viktigaste, og det er dyktig gjort i dette tilfellet.

Eg har gitt terningkast seks; det betyr at eg har vore svært, svært nøgd med boka - og med trilogien. Fremst i denne boka er ein oversikt over hovudpersonane i selrien. Det var veldig nyttig for meg, det har gått fleire månader sidan eg las bok nr. 2, Hungerilden, - og det er mange karakterar å halda styr på. Pythias anvisninger kan ikkje lesast åleine; det er heilt naudsynt å lesa alle tre bøkene i rekkefølge.
Så altså: Les! Les Kråkejenta, Hungerilden og Pythias anvisninger. Du vil få ei intens, skremmande og ekstremt spennande leseoppleving! 

Topp 100 - og topp 5

Bjørg i Mellom linjene vil ha hjelp frå medbokbloggarar og andre til å utarbeide ei liste over bokbloggarane sine favorittbøker. "Deltakarane" kan foreslå inntil fem titlar - frist 1. oktober - og med desse forslaga som utgangspunkt skal så Bjørg laga ei liste over bokbloggarane sine 100 beste bøker.

Sidan eg òg er utruleg glad i lister, måtte eg sjølvsagt bli med på dette. Men det synte seg at det var vanskeleg å plukka ut kun fem bøker/seriar, - det er mange omsyn å ta. For favorittbøkene mine har blitt - nettopp, favorittar - ut frå mange ulike grunnar. Somme fordi dei har vore superspennande og rystande, andre fordi eg har tykt dei har vore vakre og poetiske og atter andre fordi dei har hatt tema som har passa til meg og akkurat den livssituasjonen eg har vore i på "lesetidspunktet." Somme gode bøker gløymer ein så snart ein har avslutta lesinga medan andre lever inni oss lenge, lenge. Eg set sjølvsagt mest pris på dei som vert verande hos meg ei stund.

Eg valde, etter ei lita stund i tankeboksen, desse fem bøkene/seriane:

• Tokyo - Mo Hayder
  Eg har ei mørk side, eg innrømmer det. Eg likar veldig godt bøker som er groteske og sterke, og samstundes velskrivne. Til dømes Ondskapens hjerte av Chelsea Cain og Kråkejenta av Sundquist og Eriksson. Eg valde Tokyo som representant for psykologisk thiller-sjangeren.

• Vindens skygge - Carlos Ruiz Zafon
  Eg hadde ei heilt fantastisk leseoppleving for eit par år sidan då eg lytta til lydbokversjonen av denne boka. Her er spenning, humor, mystikk, eventyr og drama. 

• Papillon - Henri Charrière
  Denne las eg då eg gjekk på vidaregåande, for omlag hundre år sidan - og eg har tenkt å lesa ho på nytt ein gong. Boka kom ut i 1969 og er ein spenningseventyrroman basert på verkelege hendingar. Ho gjorde djupt inntrykk på meg den gongen.

• Millenniumserien - Stieg Larsson
  Eg rett og slett elskar svensk krim, og har lese massevis av svenske krimseriar. Van Veeteren, Martin Beck og Kurt Wallander. Joona Linna, Rebecka Martinsson og Annika Bengtzon. Eg er utruleg begeistra for alle desse svenske krimheltane - men det er nok Lisbeth Salander & Mikael Blomqvist eg set høgst. Veldig veldig synd at det berre vart tre bøker frå Stieg Larsson. Trilogien hans var grensesprengande på så mange måtar.

• Barbarottikvintetten - Håkan Nesser
  Som sagt: Eg elskar svensk krim, og eg er stor fan av Håkan Nesser sine kriminalromanar. Med strek under romanar. Ingen andre krimforfattarar byr på så store overraskingar. Han er morosam, melankolsk, ironisk og språkleg elegant. Du får alt frå Nesser. Dei fem bøkene om Barbarotti er glitrande.

Desse fem bøkene/seriane måtte berre vera med på lista - og då har eg valt vekk ein heil del andre bøker som eg likar godt og som har "forma" meg og lesesmaken min og elles stimulert leselysta mi.

Bøker som eg set pris på og som ikkje vart med på Topp 5 - men som absolutt høyrer heime på Topp 100 er t.d.

• Sigrid-trilogien til Vera Henriksen og Olav Audunssøn-tetralogien (som eg likar betre enn Kristin Lavransdatter-bøkene) til Sigrid Undset. Eg er glad i historiske romanar.
• Varg Veum-serien til Gunnar Staalesen og Harry Hole-serien til Jo Nesbø, samt Martin Beck-serien til Sjöwall & Wahlöö. Slukebøker som eg har lest absolutt alt av og følgd i mangfoldige år. Har også lyst til å nemna Arne Dahl sin serie om A-gruppen som etter mi meining er for lite kjent. Og Van Veeteren-serien til den før nemnde Nesser.
• Drageløperen og Tusen strålende soler av Khaled Hosseini. Eg venta lenge før eg gadd å lesa desse bøkene som eg hadde høyrt så mykje bra om. Dei skuffa ikkje.
• Kompani Orheim (og resten av Jarle Klepp-serien, forresten) av Tore Renberg. Glimrande oppvekstroman.
• 1Q84 av Haruki Murakami. Surrealistisk, spennande og vakkert. I skrivande stund les eg 'Kafka på stranden' av same forfattar - det virkar som om denne også bør vera med på ei liste over dei 100 beste.
• Krimklassikarar som Sort messe av John Dickson Carr, Hunden fra Baskerville av Arthur Conan Doyle, De dødes tjern av Bernhard Borge og Jernvognen av Stein Riverton. Alle desse burde vera "pensum" for krimlesarar. 
• Minnesota-trilogien av Vidar Sundstøl og Fredric Drum-serien av Gert Nygårdshaug. To forfattarar som har utfordra og fornya krimsjangeren.
• Eg set strek her. Denne utvida lista kunne blitt uendeleg lang....

-----------------

Eg gler meg til å sjå den endelege lista over Topp 100. Den kjem til å bli bra og mangfaldig, tenkjer eg. Folk er ulike, bokbloggarar og bokelskarar er minst like ulike - og lesesmaken er forskjellig.